چگونه قطعه چوبى كه گذشت سالها آن را فرسوده باشد بر پا تواند ايستاد ؟ ! چگونه زمانه دگرگون مىشود در حالى كه سلطان آن را تباه كرده است ؟ تو چيستى و چه مىتوانى بكنى ؟ ! روز قيامت شيطان اعتراف مىكند كه اين سخنانى كه گفته است فريب كارى بوده و ارادهء انسان است كه واقعيّت را مىسازد و نيرو و قدرت تنها از خداست و كافران را پناه نمىدهد و خود نياز به پناه ندارد .
ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِما أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ
- نه من فريادرس شمايم ، نه شما فريادرس من . از اين كه مرا پيش از اين شريك خدا كرده بوديد بيزارم . » شيطان مىگويد : « نه من فريادرس شما هستم و نه شما فرياد رس من هستيد . من منكر « اشراك » شما هستم » . « اشراك » يعنى اعتقاد به اين كه كسى يا چيزى بجز خدا معبود نامغلوب است ، و چنين معبودى وجود ندارد ، بلكه همه چيز منقاد خدا و نيز كسى است كه بر او توكّل كند .
إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
- زيرا براى ستمكاران عذابى است دردناك . » اساس توجيهات سلب ارادهء بشر و بزرگ جلوهدادن عوامل بيرونى است .
نشانهء آشكار توجيه سلب مسئوليت فرد در برابر گناهان است . از اين رو شيطان تأكيد مىكند كه روز قيامت ستمكاران دچار عذابى دردناك خواهند بود . پس هرگز از مسئوليات خود نمىتوانند بگريزند .
مؤمنان به بهشت در آمدند
[ 23 ] امّا مؤمنان پاداش كردارهاى نيكوى خود را از خدا مىگيرند . اينان وعدههاى يكديگر را تصديق كردند و از اين رو به يكديگر القاء سلام مىكنند ، به عكس گروهى كه به يكديگر لقبهاى بد دادند و از يكديگر تبرّى جستند .
/ 401
وَ أُدْخِلَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا