در آن جا به جاى آب چرك و خونش بخورانند . » و شايد اين چرك زخم همان لعاب زبانهاى ستيزهگر آنهاست كه جز سخن باطل نمىگويد .
[ 17 ] آب را جرعه جرعه مىنوشند ، امّا به آسانى از گلوهايشان پايين نمىرود ، با اين حال خواستار آن آبند ، زيرا سخت تشنهاند .
/ 393
يَتَجَرَّعُهُ وَ لا يَكادُ يُسِيغُهُ وَ يَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكانٍ وَ ما هُوَ بِمَيِّتٍ
- جرعه جرعه آن را مىنوشد و هيچ گواراى او نيست و مرگ از هر سو به او مىتازد امّا نمىميرد . » امّا نمىميرند ، زيرا در قيامت مرگى نيست .
وَ مِنْ وَرائِهِ عَذابٌ غَلِيظٌ
- و به دنبال آن عذابى سخت وجود دارد . »
برنامهء خدا دژ مدنيّت
[ 18 ] اعمال كافران بيهوده و باطل است ، زيرا با سنّتهاى الاهى سازگار نيست ، مانند اين است كه كسى در بيابان راه را گم كند و به گامهاى خود شتاب بخشد ، آيا به مقصد مىرسد ؟ !
مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ
- مثل اعمال كسانى كه به خدا كافر شدهاند چون خاكسترى است كه در روزى طوفانى بادى سخت بر آن بوزد . » مراد روزى است كه از آغاز تا انجام ، بادهاى سخت در آن بوزد . خاكستر چون پايهاى ثابت و پناهگاهى استوار ندارد در هوا پخش مىشود ، همچنين است عملى كه از زمين اعتقاد راستين نشأت نكند و در پناه برنامهء آسمانى قرار نگيرد .
لا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلى شَيْءٍ
- توان نگه داشتن آنچه را كه به دست آوردهاند ندارند . » اساس جهان بر اين است كه آدمى از كوشش خود سود ببرد ( ليس للانسان الّا ما سعى ) ، امّا كوششى كه از خواهش نفس و تمايلات طبيعى و شهوات پيروى