مىكند » .
اگر نامت در فهرست بدبختان باشد مىتوانى خود را از خوشبختان كنى به شرط آن كه دلت را به خداى غالب مقتدر پيوند دهى ، چنان كه فرمود :
وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ
( بقره ، 186 ) و نيز فرمود :
ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ
( غافر ، 60 ) . پس ، خداست كه ما را به دعا امر كرده و اجابت آن را تضمين نموده است .
وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ
- و امّ الكتاب نزد اوست » .
« كتاب » دو معنى دارد : 1 - لوح محفوظ ، 2 - انعكاسى از علم خدا بما كان و ما يكون است ، خداوند عالم و به همه چيز احاطه دارد چه قبل از وجود و چه بعد از آن ، و علم خدا علم به كشف نيست بلكه مسبّبات و مؤثرات را نيز در بر مىگيرد ، زيرا صانع آنهاست . علم خدا به مسبّب نافى علم او به سبب نيست .
من مىدانم كه سنگ از بالا مىافتد ، علم من به سقوط « كشف » خوانده مىشود امّا اين به آن معنى نيست كه من مؤثّر در افتادن سنگ باشم ، مؤثّر نيروى جاذبه است .
آيهء مذكور موضوع بداء را آشكار مىكند و « بداء » قطب حكمت اسلامى و از نظر پيشرفت و حضارت و نيز تربيت بشرى افكار بيشترى را به خود متوجّه ساخته است . كسى كه بداند اقدار به دست خداست تحرّكش بيشتر مىگردد . در احاديث آمده :
1 - ابن مردويه و ابن عساكر ، از بزرگترين علماى اهل سنّت ، از علىّ بن ابى طالب ( ع ) روايت كردهاند كه او از رسول خدا ( ص ) دربارهء اين آيه پرسيد ، فرمود : « با تفسير آيه ديدگان تو و امّت پس از خود را روشن مىكنم : صدقه به طريق شايسته / 361 بدبختى را به خوشبختى تغيير مىدهد ، و نيكى به پدر و مادر عمر را مىافزايد و نيكوكارى از مهلكههاى بدى نگاه مىدارد » .
2 - از ابو عبد اللَّه نقل است كه گفت : « يمحوا اللَّه ما يشاء و يثبت » و نيز گفت : « آيا خدا جز آنچه را كه ثابت است محو مىكند ؟ و آيا جز آنچه را كه وجود ندارد برقرار مىكند » ؟ از اين حديث در مىيابيم كه در زندگى حتميّت نيست و