وَ مِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ
- و از آنچه بر آتش مىگذارند تا زيور و متاعى سازند نيز كفى بر سر آيد . » چنان كه سيل داراى كف است ، فلزّات كه براى ساخت جواهرات آنها را مىگدازند ، نيز كف دارند . در اينجا اشارهاى است به اين كه ساختن جواهرات نيازمند گداختن آنها در حرارتى با درجهء بسيار است . سبب تشبيه متاع دنيا به « كف » اين است كه آدمى به ظاهر زندگى فريفته مىشود و هدف از زندگى را فراموش مىكند و چنين مىپندارد كه هدف همان ظواهر و لذايذ است .
كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ
- خدا براى حق و باطل چنين مثل مىزند . » متاع دنيا مانند كف است و اين همان « باطل » است ، امّا « حق » عادتا از آن غفلت مىكنند ، زيرا دل انگيز و خوش آيند نيست و در پشت زيباييها و جلوهها قرار دارد . پس آدمى نبايد گول زيباييها را بخورد بلكه بايد حقيقتى آشكار را كه در پشت آن است بجويد .
فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً
- اما كف به كنارى افتد و نابود شود . » كف آب از هم مىپاشد و از ميان مىرود . « جفاء » به گفتهء راغب در مفردات كف يا خس و خاشاكى كه رودخانه يا ديگ به اطراف خود مىاندازد .
« اجفأت الأرض » يعنى زمين از جهت بى حاصلى مانند كف آب شد . « 14 » / 321
وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ
- و آنچه براى مردم سودمند است در زمين پايدار بماند . خدا اين چنين مثل مىزند . » چون كف از ميان برود ، جوهر باقى مىماند . باطل براى هميشه نمىتواند حق را بپوشاند و سريع الزّوال است ، زيرا بر ضدّ طبيعت است و نيز باطل اسباب بقا را ندارد تا استمرار يابد .
هامش
( 14 ) - مفردات الفاظ قرآن ص 92 .