يكديگر و ارتباط دادن همهء آنها به آفريننده و مدبّر جهان است .
نشانههايى براى خردمندان
[ 4 ]
وَ فِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجاوِراتٌ
- و بر روى زمين قطعههايى است در كنار هم . » زمين شامل قطعههاى مجاور گوناگون است بعضى / 297 شورهزار ، برخى زمين زراعى و برخى ديگر سنگلاخ و . . . است . در حديث از عيّاشى آمده : « مراد اين است كه زمينى خوش مجاور با نمك زار ، و از جنس آن نيست ، چنان كه قومى همسايهء قومى ديگر است و از جملهء آنان نيست » . « 6 »
وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوانٌ وَ غَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى بِماءٍ واحِدٍ
- و باغهاى انگور و كشتزارها و نخلهايى كه دو تنه از يك ريشه رسته است يا يك تنه از يك ريشه و همه به يك آب سيراب شوند . » چنان كه زمينهاى گوناگون مجاور هم به آفريدگارى خدا دلالت دارد ، باغها و درختان انبوه از قبيل انگور و خرما و نيز زراعتهاى مختلف نيز رهنمون ما به خداست . شگفت اين كه در بعضى از درختان خرما دو درخت از يك ريشه مىرويد و شگفتتر از آن گوناگونى ميوههاى درختان است در حالى كه همه يك آب مىآشامند و از يك زمين تغذيه مىكنند ، و درخت به طور نوع واحد مىرويد اگر چه در خاك و هواى مختلف كاشته شود .
وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ
- و در ثمره بعضى را بر بعضى ديگر برترى نهادهايم . » « نفضّل » گفت ، نه « تتفاضل » ، يعنى خداست كه در هر ميوهاى خاصيتى از حيث مزه ، رنگ ، شكل و منفعت نهاده است . اختلاف مزه دالّ بر اختلاف مواد و فوايد ، و اختلاف مواد و فوايد دالّ بر حكمت الاهى است . بدن تو به
هامش
( 6 ) - تفسير عيّاشى ، ج 2 ، ص 203 .