دليل حكمت خدا نيست ؟
يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ
- شب را در روز مىپوشاند . » آمد و شد شب و روز نيز وحدانيّت خدا را اثبات مىكند . امّا چرا گفته است شب روز را مىپوشاند ؟ زيرا اصل در دنيا شب است و خورشيد مىدمد تا براى مدّتى تاريكى را بزدايد . شب و روز / 296 فوايدى انبوه دارند كه جز خردمندان در نمىيابند . امام صادق ( ع ) در گزارش اين معنا به مفضّل مىگويد :
« در اندازهء روز و شب بينديش كه چگونه منطبق با مصالح مردم نهاده شده است . بالاترين ميزان هر يك به هنگام درازى از پانزده ساعت نمىگذرد . فرض كنيم مثلا اندازهء روز 100 يا 200 ساعت مىبود ، آيا در اين صورت همهء موجودات اعمّ از حيوان و نبات نابود نمىشدند ؟ امّا حيوان در تمام اين مدّت آرامش و آسايش نداشت و انسان نيز از كار و كوشش فرو نمىايستاد و در نتيجه هر دو هلاك و تلف مىشدند ، و امّا نبات مدام در معرض گرماى روز و تابش آفتاب قرار مىگرفت و خشك مىشد و مىسوخت . همچنين اگر شب به ميزان مذكور ادامه مىيافت جانداران نمىتوانستند به تلاش و كوشش خود در طلب معاش بپردازند و مىمردند و امّا نباتات از حرارت طبيعى محروم مىشدند تا مىگنديدند و تباه مىگشتند ، چنان كه مىبينيم وقتى گياهان در جايى دور از آفتاب نگاهدارى شوند مىپژمرند و مىپوسند » . « 5 »
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
- همانا در اين ، آياتى است براى آنان كه مىانديشند . » نشانههاى آفرينش در جهان پخش شده و روح تو تشنهء شناخت حقيقت است ، ليكن حقيقت نزد تو نمىآيد مگر آن كه تو به سوى آن به روى . از اين رو تو نيازمند كوشش ذهنى و انديشگى هستى تا نشانهها را دريابى و از آنها پند بگيرى .
مبناى انديشه برانگيختن عقل و در آوردن گنجينههاى آن و پيوند دادن اشيا به
هامش
( 5 ) - بحار ، ج 3 ، ص 118 .