خداوند زمين را چنان آفريده كه آدميان را حركت ندهد بلكه به وسيلهء كوهها استوارش كرده است . آيا كوهها به وجود مدبّر دلالت نمىكند ؟ ! به هنگام ذكر كوهها ناگزير از رودها و چشمهها بايد ياد كرد ، چرا كه نهرها از كوهها زاده مىشوند ، چنان كه در توحيد مفضّل از امام صادق ( ع ) آمده است :
« اى مفضّل ، به اين كوههاى انباشته از گل و سنگ بنگر ، كه ناآگاهان آنها را زايد و بىفايده مىدانند ، امّا سودهاى فراوانى دارند ، از جمله آن كه برف بر آنها مىنشيند و در قلّههاى آنها باقى مىماند تا به هنگام نياز مردم آب شود و در چشمههايى / 295 پر آب جارى گردد و رودخانهها تشكيل دهد » . « 4 » دانشمندان زيست شناسى مىگويند : زمين بر شبكهء قوى و منظّم از تخته سنگهايى قرار گرفته است كه به يكديگر متّصل و در پوستهء درونى و نيز گاهى به صورت برجستگيها و بلنديهاست و اگر اين شبكه در درون و بيرون زمين نمىبود ، زمين به هنگام گردش دورانى به راست و چپ پخش مىشد و شكل معيّنى پيدا نمىكرد . از اين رو كوهها و شبكهء درونى آنها مانند استخوان بندى براى زمين است كه شكل آن را حفظ مىكند .
وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ جَعَلَ فِيها زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ
- و از هر ميوهاى در آن دو تا قرار داد . » رابطهء زمين با كوهها و رابطهء چشمهها با كوهها و رابطهء رستنيها با چشمهها چيست ؟
اينها موجودات گوناگونى هستند كه هر يكى به ديگرى خدمت مىكند ، آيا اين امر دليل يگانگى آفريننده نيست ؟ و موجودات هر قدر مختلف باشند رابطهء دقيقى بين عناصر جهان هستى وجود دارد .
نبات خود دليل بزرگى است ، زيرا از آن تنها يك جنس خلق نشده ، بلكه خدا از هر نوع دو جنس نر و ماده براى ادامهء توليد و افزايش آفريده است . آيا اين
هامش
( 4 ) - بحار ، ج 3 ، ص 127 .