« اى ابو ذر ! اگر دربارهء دانشى از تو پرسيدند كه نمىدانى ، بگو نمىدانم تا از پى آمد آن برهى ، و از نادانسته پيروى نكن تا روز قيامت از عذاب الاهى برهى » . « 3 »
وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى
- و آفتاب و ماه را كه هر يك تا زمانى معين در سيرند رام كرد . » پروردگار متعال خورشيد و ماه را براى هدفهاى معيّن و تا وقت معلوم ( قيامت ) آفريده است . دربارهء اين هدفها سخن نمىگوييم ، و آنچه مهمّ است دو مطلب است : / 288 نخست آن كه خورشيد و ماه لفظهايى هستند كه بر عموم همجنسان دلالت مىكنند و حتّى بر زمين ، و گويا خداوند با ذكر آنها اشاره به مردم روى زمين مىكند .
امّا « وقت معلوم » تعيين آن به دقّت امكان ندارد . خورشيد و ماه عمر ستارگان را دارند و به هر حال خورشيد ما به نسبت خورشيدهاى ديگر سالمندتر شده است .
دانشمندى مىگويد : ستاره بر حسب قوانين تطوّر طبيعى از مرحلهاى به مرحلهء ديگر مىگذرد و اين تطوّر او را پير مىكند . آرى پير مىكند و نبايد تعجّب كرد .
از آغاز آفرينش بشر كسى نشنيده است كه ستارهء قطبى يا عقرب مشرف به موت باشند امّا در واقع چنيناند . ستاره آن گاه كه مىدرخشد مانند هر موجود زنده مقدارى از نيروى خود را از دست مىدهد و اگر چه به طريقى تجديد قوا مىكند امّا سرانجام رو به كاستى مىگذارد و زمانى مىرسد كه ناگزير همه نيروهايش تمام مىشود .
به خورشيد مىنگريم و مىبينيم كه انرژيى را بالغ بر 380000 ميليارد ميليارد كيلووات به شكل اشعّهء الكترومانيتيك گوناگون در فضا پراكنده است و اين « انرژى » قادر است تمام آبهاى اقيانوسها را در يك ثانيه بجوشاند . ذهن ما از تصوّر اين ارقام هنگفت ناتوان است ، امّا با اطّلاع از آن متوجه مىشويم كه اين تبذير
هامش
( 3 ) - بحار ، ج 77 ، ص 78 .