كردن كه اشاره به الوهيّت طرف باشد . امّا اگر احترام كسى به قصد بزرگداشت نه تقديسى باشد و اطاعت از او به نيّت پرستش خدا و خضوع در برابر او از طريق اطاعت ولىّ امر باشد ، سجده بر او حرام نيست ، مگر آن كه سجده ذاتا رمز الوهيت تلقّى شود چنان كه هم اكنون در ميان ما مسلمانان مصطلح است .
بسيارى از ملّتها در ديدارهاى خود به اندازهء ركوع يا بيشتر به عنوان احترام خم مىشوند ، و اين ابدا معنى اعتقاد به الوهيّت شخص مورد احترام را نمىرساند و به همين جهت حرام نيست ، حال آن كه چنين كارى براى ما حرام به شمار مىآيد ، زيرا ذاتا نماد پرستش است كه ويژهء خداست .
بارى ، چون برادران به يوسف سجده كردند ، يوسف رو به پدر نمود .
وَ قالَ يا أَبَتِ هذا تَأْوِيلُ رُءْيايَ مِنْ قَبْلُ
- گفت : اى پدر ! اين است تعبير آن خواب من » .
« اين تعبير خواب من بود » ، خورشيد و ماه پدر و مادر او . و يازده ستاره برادران اويند كه همه پيش او به سجده افتادهاند .
/ 265 بدين سان خداوند رؤيا را تحقّق بخشيد و در صورتى كه يوسف در راه تحقّق آن كوشش و حسن تدبير به كار نمىبرد امكان داشت كه به صورت خواب و آرزو باقى بماند .
قَدْ جَعَلَها رَبِّي حَقًّا وَ قَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ
- كه اينك پروردگارم آن را تحقق بخشيده است و چقدر به من نيكى كرد آن گاه كه مرا از زندان برهانيد » .
از ميان رويدادها مرحلهء زندان را ياد آور شد ، زيرا اهميّت بسزايى داشت و فاصلهء بسيارى بود بين زندانى متّهم به جرم شرافت و پاكى به ملكى كه همهء امور به دست اوست .
وَ جاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ
- يعنى شما را از زندگى در صحرا به زندگى در شهر مصر سوق داد ، »
مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطانُ بَيْنِي وَ بَيْنَ إِخْوَتِي
- امّا شيطان پيوند ما را