يعنى بسيار زراعت كنيد و كم بخوريد و گندم را براى آينده بيندوزيد . اين پند يوسف بهترين دستور حضارت براى قوم مصر بود .
[ 48 ]
ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذلِكَ سَبْعٌ شِدادٌ يَأْكُلْنَ ما قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ
- از آن پس هفت سال سخت مىآيد و در آن هفت سال آنچه برايشان اندوختهايد بخوريد . » يعنى هفت سال قحط خواهد شد و شما در آن سالها هر چه را اندوختهايد خواهيد خورد . يوسف سالها ( سنين ) را به حيواناتى تشبيه كرده است كه اندوختههاى سالهاى گذشته را مىخورند كه اشاره به متن خواب ( سبع بقرت سمان ) است و پادشاه در خواب گاوهايى ديده بود .
/ 212
إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ
- مگر اندكى كه نگه مىداريد . » « حصن » يعنى جاى استوار و قلعه . از اين تعبير چنين بر مىآيد كه يوسف اشاره كرده بود كه محصولات سالهاى فراخ را به طريق نيكو نگاه دارند .
[ 49 ] يوسف به سال پايانى هم اشاره كرد كه در خواب به صورت هفت سنبل سبز و هفت سنبل خشك نموده شده بود ، و اين همان سال قحط شديد بود كه مردم براى خريدن گندم به مصر مىآمدند .
ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذلِكَ عامٌ فِيهِ يُغاثُ النَّاسُ
- پس از آن سالى آيد كه مردمان را باران دهند . » « غوث » نفعى كه به دنبال نياز سخت مىرسد يا نفعى كه زيان سخت را دفع كند ، و پيداست كه اين معنا نزديك به رفع ضرر گرسنگى است ، و « غيث » به معناى باران نيز از « غوث » گرفته شده است .
وَ فِيهِ يَعْصِرُونَ
- و در آن سال افشردنيها را مىفشرند . » يعنى براى طلب گندم به مصر پناه مىآورند . « 19 »
هامش
( 19 ) - يعصرون : مىفشارند ، و مراد فشردن انگور و زيتون يا دوشيدن حيوانات شيرده است ، و يعصرون ( بنا به يكى از قراءتها ) از « اعصار » به معنى باريدن باران يا روييدن گياهان ( نك تفسير الميزان ، ج 11 ، ص 212 ) .