لازمهء « محكم بودن » وجود حكمت است ، كسى كه از خطوط زندگى آگاه نباشد چگونه مىتواند برنامهاى كامل براى زندگى بنهد و به هدف خود برسد ، و لازمهء « تفصيل » آگاهى و آشنايى كامل به دقايق و لطايف امور است و خداست حكيم آگاه .
«
مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ
- از جانب حكيمى آگاه . » حكمتى كه در سراسر جهان هستى مىبينيم و آگاهيى كه در دقايق و لطايف امور ملاحظه مىكنيم ، مانند آفرينش صورت مورچه و بندهاى پاهاى او يا سلّول زنده يا هستهاى ( اتمى ) كه بىنهايت ظريف و كوچك است ، همه بر حكمت و آگاهى خدا دلالت دارد . خالق حكيم كهكشانها و صانع خبير هسته است كه به حكمت خود امر به اخلاص در عبارت داد و با « آگاهى » خود برنامهء تفصيلى براى اين عبادت نهاد .
/ 13
توحيد و فروع آن
[ 2 ] از جملهء آيات محكمهء قرآن دعوت آشكار به ردّ شرك است .
«
أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ
- كه جز خداى يكتا را نپرستيد ، » زيرا توحيد بينش كلّى است و ساير شرايع الهى از آن متفرّع مىشوند و پس از توحيد « رسالت » است كه با نقشى كه دارد از فروع توحيد به شمار مىرود .
«
إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَ بَشِيرٌ
- من از جانب او بيم دهنده و مژده دهندهء شما هستم . » [ 3 ] آمرزش خواهى فرع دوم توحيد است . زيرا چون دل آدمى صادقانه به خدا بگرود و عظمت و بزرگوارى و نيز نعمتهاى بى شمار او را بشناسد ، در برابر خدا احساس كوچكى مىكند ، آمرزش مىجويد و به او مىپناهد . در آيهء ديگرى آمده :
«
فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ
« 1 » كه استغفار پس از « ايمان » قرار گرفته ،
هامش
( 1 ) - سورهء محمد / 19 .