و مفاهيم را موضوعات احكام خود قرار مىدهد ، اما با توجه به اينكه حقيقتا وجود است كه به خاطر اصيل بودنش موضوع احكام عقلى ( و صفات وجودى ) مىباشد ، ( وجوب و امكان ، كيفيت نسبت قضايا و به عبارت ديگر : كيفيت نسبت وجود به ماهيت نخواهند بود ، بلكه ) وجوب به معناى نهايت شدت وجود و قيام آن به خود ، و استقلال ذاتى داشتن بهطور مطلق است « 1 » .
همانگونه كه در گذشته ( فصل سوّم ) به اين مطلب اشاره شد ، و معناى امكان ( بنابر نظريه اصالت وجود ) وابسته بودن و متقوم الذات بودن وجود است به غير خود ، مانند : وجود ماهيات ، پس وجوب و امكان دو وصف قائم به وجود و غير خارج از ذات موضوع خود ( وجود ) مىباشند .
شرح مطالب :
وجوب و امكان از معقولات ثانيه فلسفىاند .
آنچه در خاتمهء اين مرحله مورد بحث قرار گرفته ، اين است كه آيا مواد ثلاث و به عبارت صحيحتر وجوب و امكان ، واقعيت خارجى دارند يا اينكه دو مفهوم اعتبارى عقلى مىباشند و وراى ذهن و اعتبار عقلى ، هيچگونه واقعيتى براى آنها نيست .
بنابر اينكه واقعيت خارجى دارند ، آيا واقعيت آنها منحاز و مستقل از موضوع آنها است ؟ و يا آنكه وجودى منحاز از موضوع خود ندارند ، و مقصود از واقعيتدار بودن آنها اين است كه منشاء انتزاع خارجى دارند . به طور كلى سه فرض يا سه احتمال در اين مورد متصور است :
1 - وجوب و امكان از مفاهيم اعتبارى و ذهنى محض مىباشند .
هامش
( 1 ) كلمهء على الاطلاق در عبارت متن به معناى من جميع الجهات است ، و اشاره است به آنچه در فصل چهارم بيان گرديد كه واجب الوجود بالذات . واجب الوجود من جميع الجهات است .