در حديثى كه از امير المؤمنين على عليه السلام نقل كرديم سلامت دين را در عزلت مىداند كه مربوط به جايى است كه معاشرت با مردم به راستى دين انسان را به خطر بيفكند .
گاه بعضى از افراد شرايط خاصى دارند ، و بسيار آسيبپذير و ضعيف در برابر مظاهر فسادند ، ممكن است به اين گونه افراد توصيه شود ، كمتر در اجتماعات ظاهر شوند . آنها شبيه افراد بسيار ضعيف المزاجى هستند كه اگر در اجتماعات حاضر شوند به زودى مزاج آنها انواع بيمارىها را به خود جذب مىكند ، ممكن است طبيب به چنين شخصى دستور دهد كمتر در اجتماع ظاهر شود . امروز معمول است هنگامى كه هوا بيش از حد آلوده مىشود ، به افراد ضعيف مانند كودكان و پيرمردان و بيماران قلبى و تنفّسى توصيه مىشود در خانه بمانند .
بديهى است هيچ يك از اينها يك اصل كلى نيست ، بلكه مربوط به شرايط خاص اجتماعى است ، يا شرايط خاص فرد است ، بنابراين نبايد آن را به همگان و در هر زمان و مكان توصيه كرد .
اگر مىبينيم امام صادق عليه السلام به يكى از يارانش مىفرمايد اگر مىتوانى از خانهات بيرون نروى چنين كن ، چرا كه از غيبت و دروغ و حسد و ريا و ظاهرسازى و مداهنه نجات خواهى يافت ، حتماً يا شرايط جامعه در آن زمان چنين ايجاب مىكرده و يا آن فرد ، فرد آسيبپذير و ضعيفى بوده است .
از مجموع آنچه در بالا گفته شد نتيجه مىگيريم :
اين نكته را نيز نمىتوان ناديده گرفت كه انسانهاى اجتماعى نيز براى انس به پروردگار ساعت يا ساعاتى را از روز بايد به خويشتن پردازند ، مخصوصاً در ساعات آخر شب ، تنها باشند و با خدا انس گيرند و راز و نياز كنند ، و از اين فراتر اين كه سالكان راه خدا و عاشقان پروردگار و عارفان پاكباخته در همان ساعاتى كه در ميان جمعند ، با خدا هستند ، و جز او نمىبينند ، و به غير او انس نمىگيرند ، و همه را براى او مىخواهند .
گاه نيز مىشود كه جدايى و قهر كردن از مردمى كه راه فساد را لجوجانه
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 460
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٦٠