تَغْلِبَ عَلى قَلْبِهِ ، فَلايُفْلِحُ بَعْدَها ابَداً ؛ هنگامى كه انسان گناه مىكند ، نقطهء سياهى در قلب او پيدا مىشود ؛ اگر توبه كند ، آن نقطهء سياه محو مىشود ، و اگر بر گناه بيفزايد زيادتر مىشود تا تمام قلب او را فراگيرد و بعد از آن هرگز روى رستگارى نخواهد ديد ! » « 1 »
به همين دليل ، در احاديث اسلامى ، نسبت به اصرار بر گناه ، هشدار داده شده حتّى اصرار بر گناهان كوچك ، جزء گناهان كبيره ذكر شده است . « 2 »
در حديث معروف امام على بن موسى الرّضا عليه السلام كه در جواب تقاضاى مأمون براى بيان جامعى دربارهء حلال و حرام و فرائض و سنن ، آمده از جمله مسائلى كه بر آن تكيه شده است ، اصرار بر گناهان صغيره است كه آن را در رديف گناهان كبيره ذكر فرموده است . « 3 »
3 - در حديثى كه در كتاب « خصال » از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده چنين مىخوانيم :
« ارْبَعُ خِصالٍ يُمِتْنَ الْقَلْبَ : الذَّنْبُ عَلَى الذَّنْبِ . . . ؛ چهار عمل است كه قلب را مىميراند : گناه بعد از گناه . . . » « 4 »
شبيه همين معنى در تفسير « الدّر المنثور » نيز آمده است . « 5 »
اين تعبيرات به خوبى نشان مىدهد كه تكرار يك عمل در قلب و جان انسان بطور قطع اثر مىگذارد و سرچشمهء تشكيل صفات رذيله و زشت خواهد شد ؛ و به همين دليل دستور داده شده است كه هرگاه لغزش و گناهى از مؤمنى سر زند ، هر چه زودتر آن را با آب توبه بشويد ، و آثار منفى آن را از قلب بزدايد تا به صورت يك « حالت » و « ملكه » و صفت زشت درونى در نيايد ؛ مخصوصاً دستور داده شده است كه با احاديث روشنى بخش پيشوايان معصوم عليهم السلام اين گونه زنگارها را از دل بزدايند ؛ چنان كه در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « انَّ الْقُلُوبَ لَتَرِيْنُ كَما يَرِيْنُ السَّيْفُ وَجَلائُهُ الْحَدِيْثُ ؛ دلهاى آدميان زنگار مىگيرد همان گونه كه شمشير زنگار مىگيرد و صيقل آن حديث است . » « 6 »
* * *
هامش
( 1 ) . همان مدرك ، حديث 13 ، ص 271 .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 10 ص 359 .
( 3 ) . همان مدرك ، ص 366 .
( 4 ) . خصال ، جلد ، 1 ، ص 252 .
( 5 ) . الدرّ المنثور ، ج 6 ، ص 326 .
( 6 ) . تفسير نور الثّقلين ، جلد 5 ، ص 531 ، حديث 23 .