« بركت » در اصل به معنى ثبات و استقرار چيزى است ، و اين واژه بر هر نعمت و موهبتى كه پايدار بماند اطلاق مىگردد ؛ بنابراين موجودات بىبركت آنها هستند كه ثبات و قرارى ندارند و زود فانى و نابود مىشوند .
بسيارند از امّتهايى كه داراى امكانات مادّى فراوان هستند و منابع زيرزمينى و روزمينى و انواع صنايع را دارند ، ولى به خاطر تباهى اخلاق و فساد اعمال كه نتيجهء مستقيم فساد اخلاق است ، اين مواهب براى آنها ناپايدار و فاقد بركت است و غالباً در مسير نابودىشان به كار گرفته مىشود .
به همين دليل ، آيات قرآن ، از كسانى سخن مىگويد كه نعمتهاى آنها و بال و مايهء بدبختىشان شد .
مثلًا ، در آيهء 85 سورهء توبه مىخوانيم : « وَلاتُعْجِبْكَ امْوالُهُمْ وَاوْلادُهُمْ انَّما يُريْدُ اللَّهُ انْيُعَذِّبَهُمْ بِها فِىالدُّنْيا وَتَزْهَقَ انْفُسُهُمْ وَهُمْ كافِروُنَ ؛ مبادا اموال و اولادشان مايهء اعجاب تو گردد ، خدا مىخواهد به وسيلهء آن ، آنها را عذاب كند و جانشان بر آيد در حالى كه كافر باشند . »
آرى ! اين نعمتها هنگامى كه با فساد اخلاق توأم شود ، هم مايهء عذاب دنيا است ، هم موجب خسران و زيان آخرت !
به تعبير ديگر ، هرگاه مواهب الهى با ايمان و اخلاق و اصول انسانى همراه باشد مايهء عمران و آبادى و رفاه و آسايش و سعادت و نيكبختى است اين همان چيزى است كه در آيهء مورد بحث به آن اشاره شده است .
به عكس ، هرگاه با سوء اخلاق و بخل و ظلم و خودكامگى و هوسبازى همراه باشد ، مايهء تباهى و فساد است !
* * * در دومين آيه ، طريقهء بسيار مؤثّر و مهمّى را براى پايان دادن به كينهتوزيها و عداوتها ، ارائه مىدهد و نقش اخلاق را در برچيدن نفرتها و كينهها روشن مىسازد ، مىفرمايد : « با نيكى ، بدى را دفع كن ، تا دشمنان سرسخت همچون دوستان گرم و صميمى شوند . » ( ادْفَعْ بِالَّتى هِىَ احْسَنُ فَاذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَداوَةٌ كَانَّهُ وَلِىُّ حَميْمٌ )
سپس مىافزايد : اين كار كار همه كس نيست ، و اين بزرگوارى و سعهء صدر ، از هر كس
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 49
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٩