انجام داد كه موسى آنها را مُنكَر مىشمرد ولى هنگامى كه خضر سرّ آن را فاش كرد ، موسى از انكارش بازگشت ؛ بنابراين ، شيخ هر كارى انجام دهد ، عذرى به زبان علم و حكمت دارد ! » « 1 »
شيخ عطّار در شرح حال يوسف ابن حسين رازى مىنويسد : هنگامى كه ذى النّون مصرى ( مرشد او ) به او دستور داد كه از مصر خارج شده و به شهر خود بازگردد ، يوسف دستورى از او خواست ؛ ذى النّون گفت : هر چه خواندهاى فراموش كن ! و هر چه نوشتهاى بشوى تا حجاب برخيزد !
از ابو سعيد نقل شده كه ( به مريدان ) مىگفت : رَأْسُ هذَا الْأَمْرِ كَبْسُ الْمَحابِرِ وَ خَرْقُ الدَّفاتِرِ وَ نِسْيانُ الْعِلْمِ ؛ اساس اين كار ( تصوّف ) جمع كردن دوات و مركّب و پاره كردن دفترها ( و كتابها ) و فراموش نمودن علم است ! » « 2 »
در حالات « ابو سعيد كندى » آمده است كه در خانقاهى منزل داشت و در جمع دراويش به سر مىبرد و گاهى در پنهانى به حوزهء درس وارد مىشد ؛ روزى در خانقاه دواتش از جيبش بيرون افتد و رازش كشف شد ( و معلوم شد دنبال تحصيل علم است . ) ؛ يكى از صوفيان به او گفت : عورت خويش را پنهان دار ! « 3 »
بى شك جوّى كه بر آن خانقاه حاكم بود نتيجهء تعليمات مرشد و راهنماىِ آن جمع است .
اين در حالى است كه در حديث معروف و مشهورى كه در اسلام آمده است مىخوانيم كه امام صادق عليه السلام از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل مىكند كه فرمود : « وُزِّنَ مِدادُ الْعُلَماءِ بِدِماءِ الشُّهَداءِ فَيُرَجَّحُ مِدادُ الْعُلَماءِ عَلى دِماءِ الشُّهَداءِ ؛ روز قيامت مُركّبهاى ( نوك قلمهاى ) علما و دانشمندان با خونهاى شهيدان در ترازوى سنجنش اعمال مقايسه مىشود و مركّبهاى دانشمندان بر خونهاى شهيدان برترى مىگيرد ! » « 4 »
ببين تفاوت راه از كجاست تا به كجا !
هامش
( 1 ) . احياء العلوم ، جلد 5 ، صلفحهء 198 تا 210 ( با تلخيص ) .
( 2 ) . اسرار التّوحيد ، صفحهء 32 - 33 ، چاپ تهران .
( 3 ) . نقد العلم و العلماء ، صفحهء 317 .
( 4 ) . بحار الانوار ، جلد 2 ، صفحهء 16 ، حديث 35 .