اينجا بود كه ) موسى عليه السلام دانست برترين اعمال حبّ فى اللَّه و بغض فى اللَّه ( دوستى براى خدا و دشمنى براى خدا ) است . » « 1 »
10 - اين بحث را با حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام پايان مىدهيم ( هر چند احاديث در اين زمينه ، بسيار فراوان است . ) فرمود : « مَنْ احَبَّ لِلَّهِ وَ ابْغَضَ لِلَّهِ وَ اعْطى لِلَّهِ وَ مَنَعَ لِلَّهِ فَهُوَ مِمَّنْ كَمُلَ إِيمانُهُ ؛ كسى كه به خاطر خدا دوست بدارد و به خاطر خدا دشمن بدارد ، و به خاطر خدا ببخشد ، و به خاطر خدا ترك بخشش كند ، او از كسانى است كه ايمانش كامل شده است ! » « 2 »
* * * از احاديث دهگانهء بالا استفاده مىشود كه در اسلام حساب مهمّى براى حبّ فى اللَّه و بغض فى اللَّه باز شده است ؛ تا آنجا كه به عنوان افضل اعمال ، و نشانهء كمال ايمان ، و برتر از نماز و روزه و حجّ و جهاد ، و انفاق فى سبيل اللَّه معرّفى شده و صاحبان اين صفت ، پيشگامان در بهشتند ، و مقاماتى دارند كه انبياء و شهداء به حال آنها غبطه مىخورند .
اين تعبيرات ، پرده از نقش مهمّ مسألهء ولايت و تولّى و تبرّى ، در تمام برنامههاى دينى و الهى بر مىدارد ؛ دليل آن هم روشن است ؛ زيرا انسان پيشوايان بزرگ را به خاطر ايمان و تقوا و فضائل اخلاقى و اعمال صالحه ديگر ، دوست مىدارد ؛ با اين حال ، چگونه ممكن است به آنان تأسّى نكند ، و همگام و همدل و همرنگ نشود !
اين همان است كه علماى اخلاق از آن به عنوان يك اصل اساسى در تهذيب نفوس ياد كردهاند ؛ و پيروى و اقتدا كردن به انسان كاملى را شرط موفّقيّت در سير و سلوك الى اللَّه مىدانند .
يكى از دلايل مهمّى كه قرآن مجيد در هر مورد و در هر مناسبت از انبياى الهى سخن مىگويد و پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و مسلمانان را دستور مىدهد كه به ياد آنها و تاريخ و زندگانىشان باشند ، همين است كه از آنان الگو بگيرند و راه موفّقيّت و نجات را در تاريخ زندگى آنها بجويند .
هامش
( 1 ) . بحار ، جلد 66 ، صفحهء 252 ، حديث 33 .
( 2 ) . همان مدرك صفحهء 238 ، حديث 10 .