در آغاز اين سوره ، همهء مؤمنان را مخاطب ساخته مىفرمايد : « اى كسانى كه ايمان آوردهايد دشمن من و دشمن خود را دوست خويش قرار ندهيد ، شما نسبت به آنها اظهار محبّت مىكنيد در حالى كه آنها نسبت به آنچه بر شما نازل شده است كفر مىورزند ، و رسول خدا صلى الله عليه و آله و شما را به خاطر ايمان آوردن به پروردگارتان ، از شهر و ديارتان بيرون مىكنند ! » ( يا ايُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّى وَ عَدُوَّكُمْ اوْلياءَ تُلْقُونَ الَيْهِمْ بَالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ كَفَرُوا بِما جائَكُمْ مِنْ الحَقِّ يُخْرِجُونَ الَّرسُولَ وَ ايَّاكُمْ انْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ )
اين نكته روشن است كه اگر هنگام تضادّ « پيوندهاى محبّت و دوستى » با « پيوندهاى اعتقادى و ارزشى » پيوند محبّت و دوستى مقدّم شمرده شود ، پايههاى اعتقاد و ارزشها متزلزل مىگردد و انسان تدريجاً به سوى باطل و فساد گرايش پيدا مىكند ؛ و نكتهء اساسى « حُبّ فِى اللَّهِ وَ بُغْضٌّ فِى اللَّهِ » يا به تعبير ديگر ، تولّاىِ اولياء اللَّه و تبرّاىِ از اعداء اللَّه نيز همين است . ( دقّت كنيد )
سپس در ادامهء اين سخن ( در آيهء چهارم همين سوره ) مسلمانان را به پيروى از ابراهيم عليه السلام و يارانش ، به عنوان يك « اسوهء حسنه » و « الگوى زيبا و پر ارزش » دعوت كرده ، مىفرمايد : « در زندگى ابراهيم و كسانى كه با او بودند اسوهء خوبى براى شما وجود داشت ، در آن هنگام كه به قوم مشرك خود گفتند : ما از شما و آنچه غير از خدا مىپرستيد بيزاريم ! » ( قَدْ كانَتْ لَكُمْ اسْوَةٌ حَسَنَةٌ فى ابْراهيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إذْ قالُوا لِقَومِهِمْ انَّا بُرَآؤُ مِنْكُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ )
اسْوَه ( بر وزن لقمه ) معنى مصدرى دارد ؛ به معنى تأسّى نمودن و در اصل به معنى حالتى است كه از پيروى كردن ديگرى حاصل مىشود ؛ به تعبيرى ديگر ، به معنى اقتدا كردن و پيروى نمودن است .
و ما در فارسى معمولى امروز از آن به عنوان سرمشق گرفتن تعبير مىكنيم .
بديهى است اين امر ممكن است در كارهاى خوب باشد يا كارهاى بد ؛ به همين دليل ، در آيهء مورد بحث تعبير به اسوهء حسنه شده ؛ يعنى ، كار ابراهيم و يارانش سرمشق خوبى براى شما بود ، چرا كه آنها پيوندهاى ظاهرى و مادّى را با قومشان به خاطر گسستن پيوندهاى توحيدى و اعتقادى قطع كردند .
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 369
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦٩