و دربارهء گروهى از اهل كتاب مىفرمايد : « وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ؛ آنها بر خدا دروغ مىبندند در حالى كه مىدانند . » ( سورهء آل عمران ، آيهء 75 ) .
شبيه همين معنى در چند آيهء بعد از آن نيز آمده است ( سورهء آل عمران ، آيهء 78 ) .
علم و آگاهى در اين آيه ممكن است اشاره به آگاهى بر موضوع دروغ باشد ، ولى باز هم شاهد مدّعاى ما است ، چرا كه حكم عقل و شرع دربارهء دروغ و زشتى آن ، چيزى نيست كه بر كسى مكتوم باشد .
تجربيّات روزمرّه نيز اين واقعيّت را نشان مىدهد كه آگاهى بر زيانهاى اخلاق رذيله در بسيارى از موارد مىتواند باز دارنده باشد ، و در عين حال موارد زيادى هم ديده مىشود كه افراد آگاه ، دست به اعمال سوء زده ، و اخلاق رذيله را براى خود ترجيح مىدهند . و به اين ترتيب ، مكتب واسطه در اينجا با واقعيّتها منطبقتر است . ( دقّت كنيد )
* * *
5 - آيا اخلاق قابل تغيير است ؟
سرنوشت علم اخلاق و تمام بحثهاى اخلاقى و تربيتى به اين مسأله بستگى دارد ، زيرا اگر اخلاق قابل تغيير نباشد نه تنها علم اخلاق بيهوده خواهد بود ، بلكه تمام برنامههاى تربيتى انبيا و كتابهاى آسمانى لغو خواهد شد ؛ تعزيرات و تمام مجازاتهاى بازدارنده نيز بىمعنى خواهد بود .
بنابراين ، وجود آنهمه برنامههاى اخلاقى و تربيتى در تعاليم انبياء و كتب آسمانى و نيز وجود برنامههاى تربيتى در تمام جهان بشريّت ، و همچنين مجازاتهاى بازدارنده در همهء مكاتب جزائى ، بهترين دليل بر اين است كه قابليّت تغيير اخلاق ، و روشهاى اخلاقى ، نه تنها از سوى تمام پيامبران كه از سوى همهء عقلاى جهان پذيرفته شده است .
امّا با اين همه ، عجيب است كه فلاسفه و علماى اخلاق بحثهاى فراوانى دربارهء اين كه « آيا اخلاق قابل تغيير است يا نه ؟ » مطرح كردهاند !
بعضى مىگويند : اخلاق قابل تغيير نيست ! و آنها كه بدگوهرند و طينتى ناپاك دارند عوض نمىشوند ، و به فرض كه تغيير يابند ، سطحى و ناپايدار است و به زودى به حال اوّل