معصيت و گناه آلوده ساخت ، نوميد و محروم گشت !
6 - به يقين كسى كه پاكى جست ( و خود را تزكيه كرد ) رستگار شد - و ( آن كس ) نام پروردگارش را ياد كرد ، سپس نماز خواند !
7 - ما به لقمان حكمت ( ايمان و اخلاق ) آموختيم ( و به او گفتيم ) شكر خدا را به جا آور !
* * * چهار آيهء نخستين در واقع يك حقيقت را دنبال مىكند ، و آن اين كه يكى از اهداف اصلى بعثت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله تزكيهء نفوس و تربيت انسانها و پرورش اخلاق حسنه بوده است ؛ حتّى مىتوان گفت تلاوت آيات الهى و تعليم كتاب و حكمت كه در نخستين آيه آمده ، مقدّمهاى است براى مسألهء تزكيهء نفوس و تربيت انسانها ؛ همان چيزى كه هدف اصلى علم اخلاق را تشكيل مىدهد .
شايد به همين دليل « تزكيه » در سه آيه بر « تعليم » پيشى گرفته است ، چرا كه هدف اصلى و نهائى « تزكيه » است هرچند در عمل « تعليم » مقدّم بر آن مىباشد .
و اگر در يك آيهء ديگر « تعليم » بر « تزكيهء اخلاق » پيشى گرفته ، ناظر به ترتيب طبيعى و خارجى آن است ، كه معمولًا « تعليم » مقدّمهاى است براى « تربيت و تزكيه » ؛ بنابراين ، آيه اوّل و آيهء اخير هر كدام به يكى از ابعاد اين مسأله مىنگرد . ( دقّت كنيد )
اين احتمال در تفسير آيات چهارگانهء فوق نيز دور نيست كه منظور از اين تقديم و تأخير اين است كه اين دو ( تعليم و تربيت ) در يكديگر تأثير متقابل دارند ؛ يعنى ، همان گونه كه آموزشهاى صحيح سبب بالا بردن سطح اخلاق و تزكيهء نفوس مىشود ، وجود فضائل اخلاقى در انسان نيز سبب بالا بردن سطح علم و دانش اوست ؛ چرا كه انسان وقتى مىتواند به حقيقت علم برسد كه از « لجاجت » و « كبر » و « خودپرستى » و « تعصّب كوركورانه » كه سدّ راه پيشرفتهاى علمى است خالى باشد ، در غير اين صورت اين گونه مفاسد اخلاقى حجابى بر چشم و دل او مىافكند كه نتواند چهرهء حق را آن چنان كه هست مشاهده كند و طبعاً از قبول آن وا مىماند .
اين نكات نيز در آيات چهارگانهء فوق قابل دقّت است :
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 19
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٩