چنين قالبهايى ريخت .
از تقسيمهايى كه از مجموع آيات قرآن استفاده مىشود اين است كه اصول اخلاق را مىتوان در چهار بخش خلاصه كرد :
1 - مسائل اخلاقى در ارتباط با خالق
2 - مسائل اخلاقى در ارتباط با خلق
3 - مسائل اخلاقى در ارتباط با خويشتن
4 - مسائل اخلاقى در ارتباط با جهان آفرينش و طبيعت
مسألهء شكرگزارى ( شكر منعم ) و خضوع در مقابل خداوند و رضا و تسليم در برابر فرمان او و مانند اينها ، جزء گروه اوّل است .
تواضع و فروتنى ، ايثار و فداكارى ، محبّت و حسن خلق ، همدردى و همدلى و مانند آن ، از گروه دوم مىباشد .
پاكسازى قلب از هرگونه ناپاكى و آلودگى ، و مدارا با خويشتن در برابر تحميل و فشار بر خود و امثال آن ، از گروه سوم است .
عدم اسراف و تبذير و تخريب مواهب الهى و مانند آن ، از گروه چهارم است .
همهء اين اصول چهارگانه ، شاخههايى در قرآن مجيد دارد كه در بحثهاى موضوعى آينده در تكتك مباحث اخلاقى به آن اشاره خواهد شد .
البتّه اين شعب چهارگانه با شعب چهارگانهاى كه در كتاب « اسفار » فيلسوف معروف « ملّا صدرا شيرازى » و پيروان مكتب او آمده است ، متفاوت است . آنها مطابق روش معروف خود كه انسان را در مسير سعادت به مسافرى تشبيه مىكنند و مسائل خودسازى را به سير و سلوك تعبير مىنمايند ، براى انسان چهار سفر قائل شدهاند :
او مىگويد سالكان از عرفا و اولياء اللَّه چهار سفر دارند :
1 - سفر از خلق به سوى حق ( السّفر من الخلق الى الحقّ )
2 - سفر به حق در حق ( السّفر بالحقّ فى الحقّ )
3 - سفر از حق به سوى خلق به وسيلهء حق ( السّفر من الحقّ الى الخلق بالحقّ )
4 - سفر به حق در خلق ( السّفر بالحقّ فى الخلق )
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 104
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٠٤