كَلَّا .
كسانى كه اموال مردم را به ناحق مىخورند ، گمان ندارند كه آنها بار ديگر در آن روز بزرگ زنده نمىشوند ، روزى كه مردم در آن ، در پيشگاه خدا مىايستند ، تا مورد حسابرسى قرار گيرند و كيفر داده شوند . شيخ محمّد عبده مىگويد : ميان كسى كه منكر قيامت باشد و كسى كه آن را به گونهاى تأويل كند كه از حسابرسى و عذاب رهايى يابد ، تفاوتى وجود ندارد ، زيرا تأويل او را از منكر بودن دور نمىكند ، بلكه او با اين تأويل در آتش است و چه بد جايگاهى است !
إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ .
كتاب در اينجا به معناى نوشتن است . مفسّران دربارهء معناى « سجّين » اختلاف كردهاند . نزديكترين نظريه به فهم انسان ، آن است كه اين واژه نام دفترى است كه اسامى گناهكاران و اعمال آنها در آن ثبت شده است .
صاحب مجمع البيان نيز همين ديدگاه را برگزيده ، زيرا گفته است : « اين نظرگاه از ظاهر تلاوت [ آيه ] به دست مىآيد » . شيخ محمّد عبده هم با او توافق نظر دارد . برخى گفتهاند : سجّين از سجن به معناى زندان گرفته شده است .
وَ ما أَدْراكَ ما سِجِّينٌ ،
چهكسى تو را نسبت به سجّين آگاه كرده ؟ زيرا علم آن تنها در نزد خداوند است .
كِتابٌ مَرْقُومٌ .
در آن نشانههايى هستند كه اعمال بدكاران را نشان مىدهند .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ * الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ .
اين آيه هشدار و وعدهء عذاب براى كسانى است كه روز قيامت را تكذيب مىكنند . اين مضمون در چندين آيه تكرار شد . به سورهء مرسلات رجوع كنيد .
وَ ما يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ * إِذا تُتْلى عَلَيْهِ آياتُنا قالَ أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ .
ضمير « به » به روز قيامت برمىگردد . مراد از « آياتنا » قرآن است . روز قيامت ، عذاب و جهنّم براى ستمگران متجاوز است . بنابراين ، چگونه آنان به اين روز ايمان بياورند ؟ شيخ محمّد عبده مىگويد : كسى كه به اخلاق و كردارهايش به عدالت تمايل داشته باشد ، تصديق روز قيامت بر او آسانتر خواهد بود و كسى كه به حقوق مردم تجاوز مىكند ، اعتقاد به خبرهاى روز قيامت برايش ناممكن است ، چون در اين صورت ، وى بايد خويشتن را نادان و ستمكار بداند .