ميان آنها قول شيخ محمّد عبده را در اين جا با اندك تصرّف كه با هدف وى همخوانى داشته باشد بيان مىكنيم . كسى كه آيات قرآن حكيم را جست و جو كند ، درمىيابد كه خداوند به زمانها ، مكانها و چيزهاى ديگر سوگند ياد كرده است . هركس دربارهء همهء آنچه خداوند بدان سوگند ياد كرده است بينديشد ، درمىيابد كه مورد سوگند ، چيزى هست كه مردم وجود آن را انكار كردهاند ، يا آن را تحقير نمودهاند و يا متوجّه نشدهاند كه آن چيز ، دليل قدرت و عظمت خداوند است . بنابراين ، خداوند به آنچه آنها انكار كردهاند سوگند مىخورد ، تا وجود آن را ثابت كند و يا به چيزى كه مورد تحقير آنان قرار گرفته ، سوگند ياد مىكند تا آن را بزرگ سازد و شأنش را بالا ببرد و يا اينكه توجّه دهد كه اين چيز ، دليل عظمت و قدرت اوست . خداوند در اين جا به برخى از آفريدگانش سوگند ياد كرده ، تا استوارى ساختار و فراوانى منفعت آنها را آشكار كند ، تا تكذيب كنندگان قيامت بدانند ، كسى كه بر آفرينش اينگونه موجودات توانايى دارد ، بر احياى مردگان نيرومندتر و تواناتر است .
مراد از « نازعات » در اين جا ستارگان است ، زيرا اين ستارگان شهابها را پرتاب مىكند . مىگويند : « نزع عن القوس ؛ تير را از كمان پرتاب كرد » . نيز مىگويند : « اغرق فى الرّمى ؛ در تيراندازى زيادهروى كرد » .
وَ النَّاشِطاتِ نَشْطاً
عرب مىگويند : « نشط فلان نشطا من المكان ؛ او از شهرى به شهرى رفت » . بر اين اساس ، معناى آيه چنين است : ستارگان از يك برج به برجى ديگر منتقل مىشوند .
وَ السَّابِحاتِ سَبْحاً ،
ستارگان در فضا حركت مىكنند .
فَالسَّابِقاتِ سَبْقاً ،
چرخش اين ستارگان پيرامون چيزى كه بر آن مىچرخد ، به سرعت به پايان مىرسد . روشن است كه سرعت هر چيزى بستگى به مقدار حجم آن دارد .
فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً ،
آثار اين ستارگان از طريق سودى كه به مردم مىرسانند ، در خارج آشكار مىشود از قبيل شناخت اوقات ، سرزمينها ، اختلاف فصلها و ديگر عوامل زندگى .
آنچه گفته شد ، خلاصهء سه صفحه از تفسير جزء عمّ به قلم شيخ محمّد عبده است