خداوند است كه مىفرمايد :
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْواجاً .
صور ، بوقى است كه صدا را بزرگ مىكند و ما نمىدانيم : آيا خداوند از واژه « صور » همين معنا را اراده كرده است و يا اينكه كنايه از برانگيختن مردگان از گورهاست ؟ در هر صورت ، خداوند ما را به دانستن آن ، مكلّف نساخته است و به هيچ روى ، به زندگى ما هم ارتباطى ندارد .
وَ فُتِحَتِ السَّماءُ فَكانَتْ أَبْواباً .
اين سخن خدا ، كنايه از ويران شدن عالم بالاست ، چون نظام ستارگان برهم مىخورد و همبستگى موجود در ميان آنها از بين مىرود ، شيخ محمّد عبده مىگويد : ممكن است در آن روز ، آسمان براى ما به صورت دروازههايى درآيد كه ما با اجازه خداوند از هركدام از آنها بخواهيم وارد شويم .
وَ سُيِّرَتِ الْجِبالُ فَكانَتْ سَراباً ،
كوهها نابود مىشوند ، چنانكه خداوند مىفرمايد : « و كوهها به تمامى متلاشى مىشوند و چون غبارى پراكنده گردند » . « 1 »
إِنَّ جَهَنَّمَ كانَتْ مِرْصاداً * لِلطَّاغِينَ مَآباً .
خداوند پس از آنكه دلايل قدرتش را بيان كرده ، به تكذيبكنندگان نبوّت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و روز قيامت ، هشدار داده است كه جهنّم در انتظارشان مىباشد و آن ، تنها سرنوشت و منزلگاه آنان خواهد بود .
لابِثِينَ فِيها أَحْقاباً ،
آنان مدّت درازى در جهنّم باقى مىمانند كه اندازه و پايانى ندارد ، مگر اينكه خدا بخواهد
لا يَذُوقُونَ فِيها بَرْداً وَ لا شَراباً ،
آيا سرما و آب با آتش در يك جا گرد مىآيند ؟
إِلَّا حَمِيماً وَ غَسَّاقاً .
اين ، استثناى متّصل است ، زيرا حميم همان آب جوشان روى آتش است . غساق : چرك و خونى كه از بدن شخص سوزانده شده به وسيلهء آتش ، جارى مىشوند .
جَزاءً وِفاقاً ،
عذابى كه با اعمال و گناهان آنها در دنيا همخوانى دارد « و جزاء سيّئة سيئة مثلها ؛ كيفر بدى ، همانند آن ، بدى است » .
إِنَّهُمْ كانُوا لا يَرْجُونَ حِساباً * وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا كِذَّاباً ،
دنيا و آسايش آن ، دلها و انديشههايشان را كور كرده است . بنابراين ، چگونه آنان به ديدار خداوند اميدوار
هامش
( 1 ) . واقعه ( 56 ) آيهء 5 - 6 .