نابسامانى در زمين و يا يكى از اجزاى اصلىاش پديد مىآيد .
يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ .
خداوند در روز قيامت اين جهان را به جهانى ديگر تبديل و آخرين مردم را به نخستين آنان ملحق مىكند و آنها با آنچه كه دارند به جايى مىروند كه هركدام از ايشان كيفر كردارش ببيند .
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ .
در تفسير رازى و ديگران آمده است : ذرّه به معناى كوچكترين مورچه است . در كتاب القرآن و العلم الحديث نگاشتهء نوفل آمده است : « ذرّه كوچكترين جزيى هست كه ممكن است تقسيمبندى مادّه بدان برسد و حجم آن تنها به يك جزء از ده ميليارد ميليمتر مىرسد » . نيز مىگويند : ذرّه چيزى است كه حتّى با بزرگترين ميكروسكوپ هم ديده نمىشود و تنها از طريق آثارش مىتوان بدان پىبرد . معناى آيه روشن است و آن اينكه انسان در قيامت كيفر عملش را مىبيند ، اگر نيك باشد نيك و اگر بد باشد بد مىبيند ، هرچند اين عمل بسيار كوچك باشد . بديهى است كه پاداش هر عملى ، از لحاظ كمّى و كيفى برحسب خود همان عمل است .
پرسش : آيا مؤمن و كافر در اين جهت يكسانند و يا اينكه خداوند از كافر هيچ عمل نيكى را نمىپذيرد و به او پاداش نمىدهد ، حتّى اگر وى اين عمل نيك را به خاطر نيكى و انسانيت انجام داده باشد ؟
پاسخ : هر چيزى حساب خودش را دارد . بنابراين ، هرگاه كافر كار نيك انجام دهد ، به خاطر كفر عذاب مىشود و به خاطر كار نيك به وى پاداش مىدهند . البتّه ، اين پاداش براساس اقتضاى حكمت الهى خواهد بود ، بدين معنا كه ممكن است خدا در همين دنيا به او پاداش دهد و يا اينكه در آخرت از عذاب وى كم كند . ما دربارهء اين موضوع در جلد دوم ، زير عنوان : « كافر و عمل نيك » به تفصيل سخن گفتيم .
پرسش دوم : بسيارى از آيات نشان مىدهد كه كفر عملها را باطل مىكند ، هرچند تمامى اين عملها نيك باشند ؟