الضحى يك سوره هستند و اين دو ، آن دو سوره را در يك ركعت قرائت مىكردند و ميان اين دو سوره با بسم اللّه الرّحمن الرّحيم فاصله نمىانداختند . آنچه اين دو راوى را واداشته است كه آن دو سوره را يك سوره بدانند ، آن است كه آيه :
« أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ »
همانند عطف بر آيهء
« أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً »
است . صاحب مجمع البيان مىگويد :
اصحاب ما - شيعهء اماميه - نقل كردهاند كه اين دو سوره يكى هستند ، زيرا يكى از آنها به ديگرى وابسته است و آنان ميان اين دو در يك ركعت در نماز واجب ، گرد آوردند و همچنين است سورهء « الم تر كيف . . . » و سوره « لايلاف قريش » . شيخ مراغى گفته است : « سورهء الم نشرح پس از سورهء الضحى نازل شده و اين سوره پيوند سخت با ماقبلش دارد » . صاحب تفسير الظّلال گفته است : « اين سوره پس از سوره الضحى نازل شد و گويى كامل كنندهء آن است » .
أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از فساد جامعهاى كه در آن زندگى مىكرد به شدّت دلگير و دردمند شد و نمىدانست چه كار كند و در جست و جوى راهى بود براى اصلاح و راهنمايى قومش ، تا اينكه قرآن بر او نازل شد و راه به سوى صلاح و اصلاح را كه خواستهء پيامبر بود برايش روشن ساخت . بنابراين ، دلش آرام گرفت و سينهاش گشوده شد .
وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ * الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ .
« الوزر » : بار سنگين و در اينجا مراد از آن ، اندوه و غم پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است براى شرك و گمراهى قومش و خداوند به وسيلهء قرآن كريم ، پيامبرش را از غم و اندوه رهايى بخشيد .
بنابراين ، مقصود جملهء
« وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ » ،
عين مقصود آيهء
« أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ »
مىباشد و هيچ تفاوتى ميان اين دو آيه وجود ندارد ، مگر در شيوه و عبارت و هدف ، افزايش توضيح و تأكيد است .
وَ رَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ .
كدامين چيز بالاتر از آن است كه نام محمّد صلّى اللّه عليه و آله با نام خدا و طاعت او با طاعت خدا همراه شود : « كسى كه پيامبر را اطاعت كند خدا را اطاعت كرده است » . « 1 » « هركه از خدا و پيامبرش نافرمانى كند سخت
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) آيه 80 .