زياد مىخواند . براى هر انسانى مستحب است كه در آغاز هر زمان و مكانى دو ركعت نماز با قصد قربت به خداى تعالى بهجا آورد .
ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلى .
اين آيه جواب قسم است و معنايش چنين مىباشد :
تو را رها نكرده و بر تو خشم نگرفته است . راويان و مفسّران اتّفاق نظر دارند كه چند روزى وحى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله قطع شد و مشركان گفتند : خداى محمّد صلّى اللّه عليه و آله او را رها كرده و ناموس هستى او را مورد خشم قرار داده است . از اين رو ، خداوند آيهء
ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلى
را فرو فرستاد و چه خوب گفته است محمّد عبده : در شيوهء آيات چيزى به چشم نمىخورد كه به اين موضوع اشاره كند و مشركان از كجا فهميدند كه وحى قطع شده است ؟ ليكن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پس از چشيدن وحى ، شيفتهء آن شد و هر چشيدن و گرفتن وحى با نگرانى همراه بود و هر نگرانى با بيم و هراس . در روايت صحيح آمده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در دورهء وحى به شدّت اندوهگين بود .
بدين مناسبت اشاره مىكنم كه من تمامى آنچه را كه دربارهء شيخ محمّد عبده منتشر شده است خواندم و بديننكته پى بردم كه عظمت و شهرت اين مرد ، تنها در دانش او و گستردگى آگاهىاش نهفته نيست . چه ، برخى از شاگردانش چنانكه من ديدم به مراتب ، بيشتر از شيخ بر حواشى و شروح و اقوال پيشينيان و پسينيان آگاهى داشتند و رمز عظمت اين شيخ ، در اخلاصمندى و اعتماد او به حق و جرئت وى بر اعلان آن بود ، هرچند اين كار بر خلاف نظريه اولين و آخرين بود و به همين دليل ، برخى او را تكفير كردند . ليكن تاريخ دربارهء او انصاف به خرج داد و او را در جايگاه بلندى قرار داد و سخن اين گروه دربارهء وى را در زبالهدان تاريخ انداخت .
وَ لَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولى * وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى .
خطاب براى پيامبر اعظم صلّى اللّه عليه و آله است و مراد از آخرت در اينجا ، زندگى آخرت است و نيز زندگى دنيا از آغاز نزول وحى بر آن حضرت تا روز قيامت ، چون هيچ روزى نمىگذرد ، مگر آن كه صدها نوزاد مسلمان در آن روز به دنيا مىآيند ، افزون بر كسانى كه از ديگر ملّتها و