عذاب بهكسى است كه روز قيامت را تكذيب كند و نيز هشدار بهكسىكه بدان ايمان بياورد و براى آن كار نكند .
أَ لَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ ،
همچون قوم نوح ، زيرا آنان پيامبرشان را تكذيب كردند .
ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ ،
همانند قوم لوط .
كَذلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ ،
با گناهكارانى كه محمّد صلّى اللّه عليه و إله را تكذيب كردند ، نيز چنين خواهيم كرد ، چون سبب هلاكت در همهء اين اقوام يكى است ، يعنى روىگردانيدن از حق .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ .
اين آيه براثر اختلاف معناى آيهاى كه پيش از آن آمده ، دهبار تكرار شده است .
أَ لَمْ نَخْلُقْكُمْ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ * فَجَعَلْناهُ فِي قَرارٍ مَكِينٍ * إِلى قَدَرٍ مَعْلُومٍ * فَقَدَرْنا فَنِعْمَ الْقادِرُونَ .
آيا قيامت را انكار مىكنيد و مىگوييد : چهكسى استخوانهاى پوسيده را زنده مىكند ؟
درحالىكه مىدانيد ، خداوند شما را از آبى پست و بىارزش آفريد و شما را براى مدّت معيّنى در تاريكىهاى سهگانه به وديعت نهاد كه در آن از مرحلهاى به مرحلهاى انتقالتان مىداد و اين مدّت را باكمال دقّت و حكمت تعيين كرد . آيا پس از اينهمه نشانههاى خداوند ، به نعمتهاى او كفر مىورزيد و قدرت او بر دوباره زندهكردن و حسابرسى و كيفر را تكذيب مىكنيد ؟
أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفاتاً * أَحْياءً وَ أَمْواتاً .
« كفات » جمع « كفت » به معناى ظرف است . خداى سبحان زمين را به ظرف تشبيه كرده و آفريدگان را به چيزىكه ظرف آن را در اندرونش دارد و گرد مىآورد و معناى آيه چنين است : زمين ، آفريدگان را در صورتىكه آنها زنده باشند برپشت خود و در صورتىكه مرده باشند در اندرون خود جاى مىدهد .
« الْأَرْضَ »
مفعول براى
« نَجْعَلِ »
است و
« كِفاتاً »
مفعول دوم آن مىباشد .
« أَحْياءً وَ أَمْواتاً »
حال از مفعول فعل مقدّر است : تكفتهم الأرض أحياء و امواتا » . برخى گفتهاند :
« أَحْياءً وَ أَمْواتاً »