اينكه پزشك او سست شده از كار افتاد و پرستارش فراموشش كرد و زن و فرزند و غمخوارش از بيان درد او خسته شدند و در پاسخ پرسش كنندگان حال او لال گشتند . . .
مرگ را سختىهايى است كه دشوارتر از آن است كه همهء آنها بيان شود و يا عقلهاى مردم دنيا آن را درست درك كنند » .
فَلا صَدَّقَ وَ لا صَلَّى * وَ لكِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى * ثُمَّ ذَهَبَ إِلى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى .
بسيارى از مفسّران گفتهاند : اين آيه دربارهء ابو جهل نازل شد و آن ، تصويرى است از صفات او ، چون ابو جهل ، حتّى به اندازه يك چشم بههمزدن ، نه پيامبر بزرگوار صلّى اللّه عليه و إله را تصديق كرد و نه براى خدا نماز گزارد ، بلكه حق را تكذيب كرد ، با آن به دشمنى برخاست ، از آن روى برتافت و بدان ريشخند زد . او به مجلس پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىرفت ، به قرآن گوش مىداد ، سپس باكمال تبختر و خودخواهى و درحالىكه خرامان راه مىرفت بهسوى خانوادهاش بازمىگشت . سبب نزول هرچه باشد ، ظاهر و عموم آيات ، هركس را كه با حق دشمنى كند و دربرابر آن برترى طلبى نمايد ، دربر مىگيرد ، زيرا معيار ، عموميت لفظ است ، نه سبب نزول .
أَوْلى لَكَ فَأَوْلى * ثُمَّ أَوْلى لَكَ فَأَوْلى .
هدف از اين تكرار ، افزايش هشدار و وعدهء عذاب است . معناى آيه چنين مىباشد : واى و عذاب بر تو اى گناهكار ، سزاوارتر و شايستهتر است . در بسيارى از تفاسير آمده است : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله دست ابو جهل را گرفت و به او گفت :
« أَوْلى لَكَ فَأَوْلى ثُمَّ أَوْلى لَكَ فَأَوْلى » .
آن ملعون گفت : اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله آيا مرا تهديد مىكنى ؟ به خدا سوگند ، هيچكارى از دست تو و پروردگار تو برنمىآيد . به خدا سوگند ، من نيرومندترين فرد اين درّه هستم . پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىفرمود :
هر امّتى را فرعونى باشد و فرعون اين امّت ابو جهل است . او در جنگ بدر به هلاكت رسيد .
أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدىً .
ما كسى را نمىشناسيم كه بپندارد و يا گمان برد كه او دربرابر هيچچيزى مسئوليت ندارد ، هرچند بسيار نادان و گمراه هم باشد .