اليمين » ، استثناى منقطع . « معرضين » حال از ضمير « لهم » . مصدر مؤوّل از
« أَنْ يُؤْتى »
مفعول براى « يريد » است و « صحفا » مفعول دوم براى « يؤتى » ضمير « انّه » به قرآن برمىگردد كه از سياق كلام بهدست مىآيد .
تفسير
كَلَّا .
اى مشركان ، از بازى با آتش جهنّم و ريشخند كردن آن و خازنانش خوددارى كنيد .
وَ الْقَمَرِ * وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ * وَ الصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ * إِنَّها لَإِحْدَى الْكُبَرِ .
پس از آنكه خداوند مشركان را بازداشت ، به ماه ، شب و روز سوگند ياد كرده كه آتش [ - جهنّم ] حق است و در آن ترديدى وجود ندارد و اينكه آتش عذابى است كه بالاتر از آن و همانند آن نيست . سوگند به اين موجودات اشاره به اين نكته دارد كه آگاهان به زيبايى ساختارى كه در آنها بهچشم مىخورد بر اثبات وجود سازنده استدلال مىكنند و نيز كسىكه آنها را از عدم بهوجود آورده است ، مىتواند استخوانهاى پوسيده را زنده كند .
نَذِيراً لِلْبَشَرِ * لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ .
خداوند بندگانش را از آتش برحذر داشته و راه آن را به آنها نشان داده [ تا از آن دورى كنند ] و گفته است : براى دورى از آن اقدام كنيد ، چون كسىكه به او هشدار داده مىشود ، ديگر عذرى ندارد .
كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ .
اين جمله ، بيان علّت براى اين سخن خداست :
« لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ » .
معناى آيه چنين است : براى خود [ وسيلهاى براى رهايى از آتش ] برگزينيد . چه ، شما در گرو كارهايى هستيد كه پيش فرستاديد و برطبق آنچه در گذشته انجام داديد ، كيفر داده مىشويد : اگر نيكى كرديد به نيكى و اگر بدى كرديد به بدى كيفر داده خواهيد شد . نظير اين سخن در آيهء 44 از سورهء روم بيان شد .
إِلَّا أَصْحابَ الْيَمِينِ .
قرآن از پرهيزكاران به اصحاب يمين و ميمنه و از بدكاران به اصحاب شمال و مشأمه تعبير مىكند . به آيات : 9 ، 38 و 49 از سورهء واقعه رجوع كنيد . معناى آيه چنين است : هر انسانى اسير عملش مىباشد ، مگر