پيامبر صلّى اللّه عليه و إله :
« وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ »
پس از اين سخن او :
« قُمْ فَأَنْذِرْ »
معنايى ديگر و مهمتر و بزرگتر دارد و آن اينكه اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله دربرابر ستمكاران خودخواه فرياد بزن : عزّت تنها از آن خداست و تنها او بزرگ و بلندمرتبه است و نيرو ، عظمت و سلطنت از آن اوست كه يگانه مىباشد و هيچكس نه از خدايانتان ، نه از خودتان و نه از ديگران با او شريك نيست و تمامى مردم از لحاظ بندگى در نزد خدا يكسان هستند و هيچ تفاوتى ميان سياه و سفيد و ثروتمند و تهيدست وجود ندارد . محمّد صلّى اللّه عليه و إله به دعوت پروردگارش پاسخ مثبت داد و به ستمكاران گفت : « شما و آن چيزهايى كه سواى اللّه مىپرستيديد ، هيزمهاى جهنّميد . شما به جهنّم خواهيد رفت » . « 1 »
وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ .
اين سخن هم از وابستههاى دعوت و بيمدادن است و ترديدى وجود ندارد كه پاكى بدن و لباس از نشانههاى ايمان است ، ليكن معناى موردنظر اين آيه همگانىتر و گستردهتر است و آن اينكه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بايد مردم را به پاكى برون از آلودگىها و پاكى درون از زشتىها و پستىها همچون نيرنگ ، خيانت ، ريا ، دورويى ، نادانى و خودخواهى و ديگر گناهان فراخواند .
خداوند از اين عمل به پاكيزگى لباس تعبير كرده ، زيرا عادت عرب چنين بوده است . بهعنوان مثال ، آنان مىگفتند : فلان طاهر الذيل و الاردان و از اين سخن ، پاكى قلب و ذات را اراده مىكردند .
وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ .
برخى گفتهاند : مراد از « رجز » هرچيز زشتى است . بنابراين ، جملهء فوق ، تفسير و بيان آيه :
« وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ »
است ، همانگونه كه پيشتر تفسير كرديم .
برخى گفتهاند : مراد از « رجز » ، شرك و پرستيدن بتهاست .
وَ لا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ
اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله تو داراى كارهاى نيك فراوان هستى و بر مردم بسيار برترى دارى ، ليكن بدينسبب بر هيچكس منّت مگذار و در دلت چنين تصوّر مكن كه چيزهاى فراوانى بخشيدهاى و با خود مگو : من چنين كردم و احسان نمودم . چه ، هرچيزى را كه
هامش
( 1 ) . انبياء ( 21 ) آيه 98 .