انجام مىدادند . در آيهاى كه اينك ما درصدد تفسير هستيم ، خدا خبر داده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و مؤمنانى كه همراه او هستند ، خدا را اطاعت كردند و به درجهء بالاى عبادت رسيدند و خداوند به آنان بهترين و كاملترين پاداش را خواهد داد .
وَ اللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ،
« لَنْ تُحْصُوهُ » :
شما از ثبتكردن وقت كه همان دوسوم ، نيم و يكسوم شب باشد ، ناتوان هستيد . مراد ا ز « تاب عليكم » آن است كه خداوند تكليف را از شما برداشت و معناى آيه چنين است : خدا براى هركدام از شب و روز ، مقدارى مشخص و اندازهء معينى قرار داده است ، ليكن صحابه حدود اوقات را نمىشناسند و تنها به گمان و اجتهاد اعتماد مىكنند ، چون در آن زمان ساعت وجود نداشت ، تا عقربههايش به دقيقهها و ثانيهها اشاره كند و بههمين سبب و نيز بهمنظور جلوگيرى از سختى و دشوارى ، خداوند آنان را از برخاستن و نماز گزاردن دوسوم يا نيم و يا يكسوم شب ، معاف كرد ، مشروط بر اينكه آنان به هراندازه كه برايشان امكانپذير است قرآن بخوانند . صاحب مجمع البيان از بيشتر مفسّران نقل كرده است : مراد از
« ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ »
دراينجا نماز شب است . خواه مراد از اين جمله تلاوت باشد و خواه نماز ، امر دراينجا براى استحباب است ، نه براى وجوب . خوب است بدين مطلب اشاره شود كه نماز شب يازده ركعت است و وقت آن پس از نيمهشب مىباشد .
عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ آخَرُونَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ .
اين ، دومين حكمت براى تخفيف و رفع تكليف به برخاستن دوسوم شب ، يا نيم و يا يكسوم آن است و آن اينكه برخى از بندگان خدا بيمار هستند و برايشان امكان ندارد كه ساعاتى از شب را در نماز و عبادت سپرى كنند و نيز برخى از آنان بهمنظور جستوجوى روزى و ديگر امور ضرورى در سفر هستند و سفر ايجاب مىكند كه انسان در شب بخوابد و بياسايد و در غير اين صورت ، كار بر شخص مسافر در روز غيرممكن است . همچنين برخى از آنان مجاهدان راه