الترتيل : شمرده خواندن و متضادّ آن ، تند خواندن است .
ناشِئَةَ اللَّيْلِ :
در البحر المحيط آمده است كه
« ناشِئَةَ اللَّيْلِ »
همان ساعتهاى شب است .
أَشَدُّ وَطْئاً :
دشوارتر است .
أَقْوَمُ قِيلًا :
براى خواندن [ نماز ] درستتر و استوار دارندهتر است .
سبحا : انجام دادن و غلتزدن در ميان كارها ، چنانكه يك شناور در ميان آب غلت مىزند .
تَبَتَّلْ إِلَيْهِ :
نسبت به او اخلاص داشته باش .
اعراب
« الليل » منصوب است ، بنابر ظرفيت .
« إِلَّا قَلِيلًا »
مستثناى متّصل از « اللّيل » . « نصفه » عطف بيان و يا بدل كل از « اللّيل » ، زيرا پس از استثنا آمده است و معنايش چنين مىباشد : قم نصف الليل » . ضمير « منه » و نيز ضمير « عليه » به « نصف » برمىگردد . « أو » دراينجا براى تأخير است . « وطأ » و « قيلا » هردو تميز هستند . « ربّ » اگر به رفع خوانده شود ، خبر براى مبتداى مقدّر است : « هو ربّ » . اگر به جرّ خوانده شود . بدل از « ربّك » مىباشد .
تفسير
يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ .
اين آيه و مابعدش از نخستين آياتى است كه بر پيامبر اعظم صلّى اللّه عليه و إله نازل شده است ، امّا نخستين آيه و يا نخستين سورهاى كه بر او نازل شد ، در آيندهء نزديك در هنگام تفسير آيه :
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ »
دربارهء آن ، سخن گفته خواهد شد . خداوند دراينجا پيامبرش را ب ا « مزمل ؛ جامه بر خود پيچيده » خطاب كرده است ، زيرا او در همان زمان بنا به دلايلى ، عبايش را بر خود پيچيده بود . از