خدايى كه انسان را از آب گنديده آفريده ، قادر است استخوانهاى پوسيده را نيز زنده كند .
فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ إِنَّا لَقادِرُونَ * عَلى أَنْ نُبَدِّلَ خَيْراً مِنْهُمْ وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ .
مراد از مشارق و مغارب ، مشرقها و مغربهاى ستارگان است و يا مشرقها و مغربهاى خورشيد . خورشيد براثر گردش زمين دربرابر ديدگان نمايان مىشود و از آن پنهان مىگردد . ضمير
« مِنْهُمْ »
به
« الَّذِينَ كَفَرُوا »
برمىگردد و معناى آيه چنين است : خداوند بنا به ديدگاهى كه « لا » زايد باشد سوگند ياد مىكند كه قادر است كه تكذيبكنندگان را نابود كند و به جايشان گروه ديگرى را بياورد كه فرمان خدا را مخالفت نمىكنند و به آنچه ديگران را امر مىكنند ، خود نيز عمل مىنمايند و هرگاه خدا چنين اراده كند ، كسى نيست كه مانع مشيّت او شود . نظير اين آيه در آيهء 38 از سورهء محمّد بيان شد .
فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَ يَلْعَبُوا حَتَّى يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ .
اين آيه نوعى هشدار و وعدهء عذاب و معنايش چنين است : اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله آنان را به حال خود واگذار ، تا هرچه مىخواهند قيامت را ريشخند كنند و سخن ياوه بگويند . چه ، عاقبت آنان آتش است و چه بد جايگاهى است . نظير اين سخن خدا در آيهء 83 از سورهء زخرف ، در جلد پنجم بيان گرديد .
يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ سِراعاً كَأَنَّهُمْ إِلى نُصُبٍ يُوفِضُونَ ،
آنان از گورهايشان شتابان بيرون آيند و به جايگاه حسابرسى بروند ، چنانكه ديروز [ - در دنيا ] از خانههايشان بهسوى بتها مىشتافتند ؛ ليكن چقدر تفاوت است ميان اين دو روز : آنان در روز دنيا باكمال امنيت و آرامش بهسوى خدايانشان مىشتافتند امّا در روز قيامت بهسوى خدا مىشتابند ، درحالىكه از ترس شديد ، زمين زير قدمهايشان مىلرزد .
خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ .
خوارى و زبونى بر آنان چيره مىشود : « چنان شوند كه گويى صورتشان در پارهاى از شب تاريك پوشيده شده است » . « 1 »
ذلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كانُوا يُوعَدُونَ .
اين همان روزى است كه شما آن را ريشخند مىكرديد و مىخواستيد هرچه زودتر فرارسد .
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) آيه 27 .