باشد .
فَهَلْ تَرى لَهُمْ مِنْ باقِيَةٍ .
حتّى كسىكه خبر مرگ آنها را نقل كند باقىنمانده است . دربارهء عاد و ثمود به تفصيل سخن گفتيم . به تفسير آيات 65 - 79 از سورهء اعراف ، در جلد سوم و آيات 50 - 68 از سورهء هود ، در جلد چهارم و آيات 123 - 159 در جلد پنجم رجوع كنيد :
وَ جاءَ فِرْعَوْنُ وَ مَنْ قَبْلَهُ وَ الْمُؤْتَفِكاتُ بِالْخاطِئَةِ * فَعَصَوْا رَسُولَ رَبِّهِمْ فَأَخَذَهُمْ أَخْذَةً رابِيَةً .
مراد ا ز « مؤتفكات » ، شهرهاى قوم لوط است و خلاصهء معناى آيه چنين مىباشد : فرعون و قومش و پيشينيان همانند آنها و از آنجمله ، قوم لوط ، پيامبران خدا را تكذيب كردند و كارهاى زشت انجام دادند و خداوند آنها را براثر گناهانشان بهگونهاى مجازات كرد كه وحشت و شدّت آن را نمىتوان تصوّر كرد . چقدر فراوان است سورهها و آياتى كه دربارهء فرعون و قومش سخن گفته است از جمله آيات 103 - 137 از سورهء اعراف ، در جلد سوم . همچنين دربارهء لوط و قومش چندينبار سخن گفته شد و از جملهء آنها آيات 80 - 84 از سورهء اعراف ، در جلد سوم است .
إِنَّا لَمَّا طَغَى الْماءُ حَمَلْناكُمْ فِي الْجارِيَةِ
.
« حَمَلْناكُمْ »
بنابر حذف مضاف است :
حملنا آباءكم المؤمنين فى سفينة نوح ما پدران مؤمن شما را در كشتى نوح سوار كرديم » . همچنين دربارهء نوح و كشتى او بارها سخن گفته شد از جمله ، در آيات 59 - 64 از سورهء اعراف ، در جلد سوم .
لِنَجْعَلَها لَكُمْ تَذْكِرَةً .
ضمير « ها » به داستان نوح و كشتىاش برمىگردد و خداوند آن را در كتابش تكرار كرده ، تا اندرز و پندى باشد و نيز تا اينكه هر انسانى بداند كه اگر كشتى نوح نبود ، پس از طوفان ، اثرى از نسل آدم و حوّا نبود . ابو العلاء چه دور از حقيقت افتاده ، آنگاه كه دعا مىكند ، اى كاش مادر ما حوّا نازا مىبود ، چون وجود از باب اينكه وجود است چنانكه ارسطو و شاگردانش گفتهاند نعمت است .
وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ .
در بسيارى از تفاسير قديم و جديد از جمله ، در تفسير رازى و مراغى آمده است : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله به علىّ بن ابيطالب عليه السّلام فرمود : « من از خدا