واژگان
حاق بهم : گرداگردشان را گرفت و يا در آنان حلول كرد .
ننساكم : رهايتان مىكنيم و به شما مهلت مىدهيم .
لا يستعتبون : از آنان خواسته نمىشود كه عذرشان را ارائه دهند .
الكبرياء : دراينجا مراد از آن ، قدرت غالب است .
تفسير
وَ إِذا قِيلَ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ السَّاعَةُ لا رَيْبَ فِيها قُلْتُمْ ما نَدْرِي مَا السَّاعَةُ إِنْ نَظُنُّ إِلَّا ظَنًّا وَ ما نَحْنُ بِمُسْتَيْقِنِينَ
. سخن همچنان دربارهء گناهكاران است .
جملهء « و الساعة لا ريب فيها » بيان و تفسيرى است براى وعدهء خداوند و معناى آيه چنين مىباشد : هرگاه مؤمنان به گناهكاران مىگفتند : قيامت و حسابرسى و كيفر كردار ، حق مىباشند ، آنان مىگفتند : ما به روز قيامت يقين نداريم و چيزى جز گمان از آن نمىدانيم . بنابراين ، براى ما دليلى بياوريد كه قيامت را ثابت كند .
پرسش : خدا در آيهء 24 از همين سوره ، از زبان گناهكاران حكايت مىكند كه آنان يقين دارند كه قيامت وجود ندارد ، چنانكه اين سخن آنها نشانگر همين معناست :
« جز زندگى دنيوى ما ، هيچ نيست » . درحالىكه دراينجا از زبان آنان حكايت مىكند كه اين گناهكاران به وجود قيامت گمان دارند و يقين ندارند ، بدين معنا كه آنان وجود قيامت را نه قاطعانه نفى مىكنند و نه اثبات . بنابراين ، چگونه مىتوان ميان اين دو آيه گردآورد ؟
رازى مىگويد : بيشتر گمان مىرود كه گناهكاران دو دسته بودهاند : دستهاى به نبودن قيامت يقين داشتند و دستهاى ديگر نسبت به آن در ترديد بودند . امّا به گمان ما ،