هدايت كند و به فرمان خود از تاريكى به روشناييشان ببرد و آنان را به راه راست هدايت كند » . « 1 »
وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ * يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذلِكَ يَوْمُ التَّغابُنِ .
خداوند در روز قيامت ، سخنان ، كردارها ، هدفها و مقاصد بندگانش در دنيا را حسابرسى و برحسب آن ، با آنان برخورد مىكند : اگر نيك باشد به نيكى و اگر بد باشد به بدى . روز قيامت را بدين دليل روز جمع ناميدهاند كه خداوند تمامى آفريدگان را در اين روز بهمنظور حسابرسى و كيفر گرد مىآورد و نيز اينروز را روز تغابن ناميدهاند ؛ زيرا طرفدار حق سود مىبرد و طرفدار باطل زيان مىبيند .
وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَ يَعْمَلْ صالِحاً يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئاتِهِ وَ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ * وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ خالِدِينَ فِيها وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ .
خداوند پس از آنكه بيان كرده كه مردم را براى روزىكه ترديدى در آن نيست ، گرد مىآورد ، فرموده است : مردم در اين روز دو دستهاند : دستهء نخست كسانى هستند كه به خدا ، پيامبران و كتابهاى او ايمان آوردهاند و در دنيا براى آخرتشان كارهاى نيك انجام دادهاند . اين دسته از مردم در قيامت ، از آمرزش خدا و خشنودى او و نعمتهايى كه نه مدّتش پايان مىيابد و نه از مقدارش كاسته مىشود ، بهرهمند مىگردند . دستهء دوم ، افرادى هستند كه گمشدهء آنان دنياست و هرجا كه دنيا باشد به دنبالش مىروند ، نه به دين و يا وجدان اهمّيّتى مىدهند و نه به حلال يا حرام . اين دسته در قيامت از زيانكارانند ، جايگاهشان جهنّم است و چه بد جايگاهى است !
ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ .
ظاهر آيه نشان مىدهد كه هر بدى در دنيا بر اثر قضاوقدر الهى است و اين ، با سخن خداوند در آيهء 30 از سورهء شورى منافات دارد : « اگر شما را مصيبتى رسد ، بهخاطر كارهايى است كه مىكنيد » . ما به اين پرسش در تفسير آيهء 78 از سورهء نساء به تفصيل پاسخ داديم و خلاصهء پاسخ از اين قرار است :
هامش
( 1 ) . مائده ( 5 ) آيهء 16 .