واژگان
تفسّحوا : جاى بازكنيد .
انشزوا : برخيزيد تا براى واردشوندگان جاى باز كنيد .
ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ :
دراينجا مراد آن است كه بخواهيد با او سخن بگوييد .
فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً :
پيش از سخن گفتن ، مقدارى از اموالتان را صدقه دهيد .
أشفقتم : ترسيديد .
اعراب
« يرفع » مجزوم ، زيرا جواب امر است ، يعنى « انشزوا : ان نشزتم يرفع اللّه . . . » ، « درجات » منصوب بهنزع الخافض » : الى درجاتمفعول « أشفقتم » محذوف است .
مصدر مؤوّل از
« أَنْ تُقَدِّمُوا »
مجرور است به « من » مقدر : أ أشفقتم الفقر من تقديم الصدقة » .
تفسير
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ .
صحابه براى شركت در جلسهء پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله از يكديگر پيشى مىگرفتند و دوست داشتند كه نزديك او بنشينند و مجلس در بسيارى از اوقات پر از مردم بود و نشسته براى واردشونده جاى بازنمىكرد و درنتيجه ، وى مجبور مىشد كه بازگردد و يا برپا بايستد . از اينرو ، خداوند اخلاق اسلامى را به آنان آموخته و دستور داده است كه برخى براى برخى ديگر جاى بازكند و به كسانىكه جاى بازمىكنند وعده داده است كه بهشت را برايشان بگشايد .
وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا .
خداى سبحان نخست به نشستگان دستور داده كه