يبثّ : جدا مىشود .
اختلاف الليل و النهار : پىدرپى آمدن شب و روز .
تصريف الرياح : دگرگونى بادها در جنوب و شمال و از لحاظ تندى و ملايمت .
اعراب
« تنزيل » مبتدا و « من اللّه » خبر و نيز جايز است كه « تنزيل » خبر براى مبتداى محذوف باشد : « هذا تنزيل الكتاب » . « من اللّه » متعلق به « تنزيل » ، « لآيات » اسم « انّ » و « فى السّموات و الأرض » خبر آن و « آيات » مبتداى مؤخر است . « فى خلقكم » خبر مقدّم و « ما يبثّ » عطف است بر « خلقكم » .
« اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ »
بهمعناى « فى اختلاف الليل و النهار » ، خبر مقدّم و « آيات لقوم » مبتداى مؤخّر .
« تِلْكَ آياتُ اللَّهِ »
مبتدا و خبر است .
تفسير
حم .
نظير اين حروف در آغاز سورهء بقره بيان شد .
تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ .
مراد از كتاب ، قرآن است و تمامى آن ، از آغاز تا پايانش وحى از سوى خداست ، نه از ديگران . صاحب روح البيان مىگويد : توصيف خدا به « عزيز » نشانگر آن است كه قرآن معجزهاى مىباشد كه هركس آن را به مبارزه بطلبد مغلوب مىشود و توصيف خدا به « حكيم » به اين نكته اشاره دارد كه قرآن حكمتهاى رسا و فراوان دارد و ترديدى وجود ندارد كه قرآن هركس را كه به مبارزه با آن برخاسته ، ناتوان كرده است و ناتوان خواهد كرد و اين كتاب ، چشمهء حكمت و منبع آن است .
آنگاه خداوند به دلايل حسى كه بيانگر وجود و عظمت او مىباشند اشاره كرده است .
يكى از اين دلايل ، اين است :
إِنَّ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِلْمُؤْمِنِينَ .
مراد از مؤمنان كسانى هستند كه مىخواهند به حق به خاطر اينكه حق است ايمان بياورند . مراد از آيات دراينجا چيزى است كه خرد آن را از نظام جهان هستى و