براى خودشان لباس زيبا ، غذاى لذيذ ، نوشيدنى گوارا و مسكن راحت آماده كردند و بههمين سبب ، كيفر آنان در پيشگاه خدا عذاب سوزان است و آب جوشان و خوراك تلخ و باد سموم و سايهاى از دود سياه .
وَ كانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ .
برخى گفتهاند : مراد از حنث عظيم ، گناه بزرگ است . دور نيست كه حنث عظيم به پافشارى آنان بر ايمان دروغين به اينكه نه قيامتى هست و نه كيفرى ، اشاره باشد . چنانكه خداوند در آيه 38 از سوره نحل اين باور را از سوى آنان حكايت مىكند : « تا آنجا كه مىتوانستند به خدا قسم خوردند كه خدا كسانى را كه مىميرند به رستاخيز زنده نمىكند » . اين سوگند آنان پسامد كفر و شرك ايشان است و بنابراين ، تفسير حنث عظيم به شرك درست مىباشد .
وَ كانُوا يَقُولُونَ أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ * أَ وَ آباؤُنَا الْأَوَّلُونَ .
آنان باكمال تمسخر گفتند : آيا خاك به انسان تبديل مىشود ؟ و فراموش كردند كه خدا آنها را از خاك آفريد ، سپس از نطفه .
قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ * لَمَجْمُوعُونَ إِلى مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ .
اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله ! به آنها بگو : بله ، خداوند در فرداى قيامت تمامى مردم را گرد مىآورد تا از آنان بازپرسى كند و به اعمالشان كيفر دهد و اگر آنان را بدون پرسش رها كند ، هرآينه ستمگر و بيهودهكار خواهد بود و چقدر بلند است شأن خدا از آنچه ستمگران دربارهء او مىگويند . نظير اين سخن بارها بيان شد از جمله در جلد چهار ، آيه 5 از سوره رعد ، آيهء 49 از سوره اسراء و آيهء 81 از سورهء مؤمنون .
ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ .
آنان راه هدايت را گم كردند و بههمين سبب ، حق را تكذيب كردند و از روى نادانى به جدال با آن برخاستند و كيفر و سرنوشت ايشان چنين شد :
لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ * فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ .
ما اقرار مىكنيم كه از حقيقت درخت زقوم آگاهى نداريم و چقدر فراوان است نادانستههاى ما ، ليكن يقين داريم كه اين درخت به بدى عذاب اشاره دارد .
خداى سبحان شاخههاى آن را در آيه 62 از سوره صافّات به سرهاى شياطين تشبيه