روىگردان ممسك ، آنچه را كه خداوند در تورات و صحيفههاى ابراهيم فرو فرستاده ، نشنيده است ، ابراهيمى كه به پيمان خدا بهطور كامل وفا كرد ؟ آيا او نشنيده و يا كسى به او خبر نداده است كه خداوند در اين دو كتاب ، اين سخن را فروفرستاده است :
أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ؛
هر انسانى بهسبب گناه خود مجازات مىشود و هيچكس گناهان او را بر دوش خود حمل نمىكند . اين آيه در سورهء انعام ، آيهء 164 ، سوره اسراء ، آيهء 95 ، سورهء فاطر ، آيهء 18 و در سورهء زمر ، آيهء 7 تكرار شد .
وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى .
مراد از سعى دراينجا عمل و فعاليّت در زندگى است و اين آيه نشان مىدهد كه اسلام دين زندگى است . چه ، آشكارا بيان مىكند كه خداوند به بندگان خود از راه اعمالشان در زندگى دنيا مىنگرد و براساس آن با آنها برخورد مىكند و اين سخن بدان معناست كه انسان هراندازه با ابعاد مختلف زندگى و در ژرفاى آن بسر برد و براى بهتر ساختن اين زندگى و حلّ مشكلات آن كار كند ، به خدا و دين او نزديكتر مىشود و از سوى او سزاوار رحمت و بخشش مىگردد و هر مقدار كه از زندگى بگريزد و از غمها و مشكلات آن دورى گزيند و تنها به گفتن تكبير و لا إله الّا اللّه و روزه گرفتن و نماز خواندن بسنده كند ، از خدا ، دين و رحمت او دور تر مىشود .
وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى .
بهزودى خداوند او را در روز قيامت بهخاطر كارهايى كه انجام داده ، مورد بازپرسى قرار مىدهد . بنابراين ، مراد از رؤيت ، دراينجا حسابرسى است ، و گرنه خداوند از هرچيزى و حتّى از آنچه در ذهنها مىگذرد ، آگاهى دارد .
ثُمَّ يُجْزاهُ الْجَزاءَ الْأَوْفى
اين جمله روشن است و نياز به تفسير ندارد و نظير اين سخن خدا است : « من كار هيچ مزدورى را از شما ، چه زن و چه مرد ، ناچيز نمىسازم » . « 1 »
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 195 .