اعراب
« قليلا » صفت براى محذوف : « عطاء قليلا » . « و ابراهيم » بنابر حذف مضاف است :
و بما فى صحف ابراهيم » . ان لا تزر « ان » مخففه و اسمش محذوف است : « انّه » مصدر ريخته شده [ - مصدر مؤول ] عطف است بر
« بِما فِي صُحُفِ مُوسى » .
« وَ أَنْ لَيْسَ » ،
« ان » نيز مخففه است و مصدر مؤوّل عطف بران لا تزر مىباشد . همچنين است
« وَ أَنَّ سَعْيَهُ » .
تفسير
أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّى * وَ أَعْطى قَلِيلًا وَ أَكْدى .
« اكدى ؛ خوددارى كرد » . معناى آيه چنين است : اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله ! به من خبر بده دربارهء مردى كه از ياد خدا روى برگردانيد و تنها اندكى از دارايىاش و يا جانش را در راه خير بخشيد . آنگاه از بخشيدن خوددارى كرد . اين است آنچه ظاهر سخن خداوند نشان مىدهد . دراينجا اين پرسش مطرح مىشود : آيا خداوند مرد خاصى را اراده كرده كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله او را مىشناخته است و يا اينكه منظور او يك نمونهء همگانى است كه هركس را كه اين ويژگى بر او صدق كند ، دربر مىگيرد ؟ يكى از مفسران گفته است : اين آيه دربارهء وليد بن مغيره نازل شد .
ديگرى مىگويد : دربارهء عثمان بن عفان نازل شد . هركدام از اين دو نظر ، به دليل نياز دارد . بنابراين ، آيه بر همان معناى كلّى و مطلق خود باقى مىماند .
أَ عِنْدَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرى .
آيا اين روىگردان خوددارىكننده ، مىدانسته كه از عذاب روز قيامت درامان است و بههمين سبب ، روى برتافته و از بخشيدن خوددارى كرده است ؟ او از كجا اين آگاهى را بهدست آورده است ، با اينكه خدا در كتابش چيزى را فروفرستاده كه پندار او را تكذيب مىكند . البته ، اگر او چنين ادّعايى را داشته باشد .
أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِما فِي صُحُفِ مُوسى * وَ إِبْراهِيمَ الَّذِي وَفَّى .
آيا اين