تين بدان سوگند ياد كرده است . مراد از
« كِتابٍ مَسْطُورٍ » ،
هر كتاب آسمانى است ؛ زيرا « كتاب » نكره مىباشد و هر كتابى را دربر مىگيرد و اگر مقصود كتاب معيّنى باشد نياز به قرينه دارد و فقط آوردن واژهء « طور » [ در آيه ] قرينه نمىشود براى اينكه مراد از واژهء « كتاب » ، تورات باشد . معناى جملهء :
« مَسْطُورٍ فِي رَقٍّ مَنْشُورٍ »
آن است كه خداوند كتابى را فرونفرستاد ، مگر اينكه آن را در دسترس همگان قرار داد و هر انسانى مىتواند به اين كتاب برسد و نسبت به دورنمايهء آن شناخت پيدا كند ، چنانكه مىگويى : اين كتاب خداست دربرابر شما ، كه حلال و حرام او را بيان مىكند . در نهج البلاغه آمده است : « گواهى مىدهم محمّد صلّى اللّه عليه و إله بنده و پيامبر اوست كه وى را با دينى شناخته و كتابى نوشته شده فرستاد » .
« وَ الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ » .
مقصود كعبه است : « و ابراهيم پايههاى خانه را بالا برد . . . » . « 1 »
« وَ السَّقْفِ الْمَرْفُوعِ » .
مراد آسمان است : « آسمان را همچون سقفى قرار داديم » ؛ « 2 » يعنى درنظر بيننده .
« وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ » .
دريايى مالامال از آب : « زمانىكه درياها پر شوند و طغيان كنند » . « 3 » خداى سبحان به اين موجودات پنجگانه سوگند ياد كرده است ، تا به قدرت و نيرومندى خويش اشاره كند . به جلد ششم تفسير آيهء 1 از سورهء صافات ، بخش : « خدا و سوگند به آفرينش خود » رجوع كنيد .
إِنَّ عَذابَ رَبِّكَ لَواقِعٌ .
عذاب پروردگارت بهناچار بر جنايتكاران وارد مىشود . اين جمله جواب قسم است .
ما لَهُ مِنْ دافِعٍ .
كاملا همانند مرگ كه هيچكس نمىتواند آن را برگرداند ، مگر آن كسكه زنده مىكند و مىميراند .
يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً .
يعنى روزىكه نيروى جاذبه از بين مىرود و توازن موجود ميان ستارگان آسمان برهم مىخورد و هرجومرج پيش مىآيد و همهچيز ويران مىشود .
وَ تَسِيرُ الْجِبالُ سَيْراً .
زمانىكه آسمان به حركت درمىآيد ، زمين مىلرزد و كوهها از جايشان كنده مىشوند . اين دو آيه به روز قيامت و ويرانى جهان اشاره مىكند ،
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 127 .
( 2 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 32 .
( 3 ) . تكوير ( 81 ) آيهء 6 .