آن است كه خداوند با باران روزى را بر آفريدگانش توسعه مىدهد . ليكن معنايى كه با واقعيت و با مفهوم آيه همخوانى دارد ، آن است كه مراد از
« السَّماءَ »
دراينجا همان معناى ظاهرى اين واژه ؛ يعنى فضاى گسترده و پهناورى است كه در آن ستارگان و ديگر موجودات بهچشم مىخورند . مراد ا ز « موسعون » آن است كه خداوند به وسعت اين فضا در طول روزگار مىافزايد . كارشناسان مىگويند : فضاى ميان كهكشانها به همواره در حال گسترش است و حجم فضاى كنونى جهان به ده برابر حجم آن در آغاز گسترش يافتن اين فضا مىرسد .
« سرجينز » مىگويد : « ميانگين فاصلهء برخى از كهكشانها با برخى ديگر به يك ميليون و نيم سال نورى مىرسد ، با توجّه به اينكه مىدانيم ، نور در يك سال شش ميليون مايل را مىپيمايد » . « كامو » مىگويد : « او بهوسيلهء تلسكوپهاى بزرگ دريافته است كه ميان ستارگان مسافتهاى شگفتآورى وجود دارند كه به حدود پانصد ميليون سال نورى تخمين زده مىشود و او صد ميليون كهكشان را برشمرده است و نيز احتمال مىدهد كه كهكشانهاى ديگرى در مسافتهايى دور تر وجود داشته باشند » . « 1 » ما بهخاطر دشوارىهايى كه آنها را در جلد اوّل نام برديم ، تمايل نداريم كه قرآن را به دانش نوين تطبيق كنيم ، ليكن بايد اين سخن را بگوييم : اين آيه درستترين گواه بر اين است كه معجزهء حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و إله از ميان معجزات تمامى پيامبران ، تنها معجزهء هميشگى است و هرزمان كه دانش گامى به جلو نهد ، اين معجزه پايدارتر و روشنتر مىشود .
وَ الْأَرْضَ فَرَشْناها فَنِعْمَ الْماهِدُونَ .
خداى سبحان زمين را براى انسان گسترانده و آماده كرده است و دست او را آزاد گذارده ، تا هرآنچه مىخواهد در آن بسازد و براى زندگى و خير بشر تلاش كند ، نه براى بدى و ويرانگرى . دست او را آزاد گذارده و به شرط آنكه از آزار همنوع خود ، خوددارى كند ، نه اينكه موشكها و بمبهاى ناپالم
هامش
( 1 ) . التكامل فى الاسلام ، احمد امين عراقى ، ج 3 ، ص 67 ، چاپ اول .