« نقّبوا فى البلاد ؛ در شهرها گردش كردند » . المحيص » : گريزگاه . معناى آيه چنين است :
در زمان گذشته ، امّتهايى بودند كه پيشرفتهتر و از لحاظ تعداد نفرات و امكانات به مراتب نيرومندتر از كسانى بودند كه تو را اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله ! تكذيب كردند و آنان با بسيارى از شهرها ارتباط داشتند ، ليكن تمامى اين امكانات در هنگامىكه عذاب بر آنان نازل شد ، به آنها سودى نبخشيد و آنان نتوانستند از فرمان خدا بگريزند . آيا قوم تو نمىترسند كه آنان نيز گرفتار همان سرنوشت گذشتگان شوند ؟ اين اندرز در چندين آيه تكرار شده است ، از جمله : در جلد ششم ، آيهء 9 از سورهء روم ،
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ .
« ذلك » اشاره است به پند گرفتن از نابودى گذشتگان . « ذكرى ؛ پند و اندرز » . « له قلب ؛ صاحبدل پاك » . « القى السمع ؛ به اندرزها گوش فرامىدهد » « شهيد ؛ با حضور دل و انديشه » معناى آيه چنين است : نابودى گذشتگان كه ما آن را بيان كرديم براى كسىكه آگاه باشد و اندرز بگيرد ، اندرزى كافى است .
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ ما مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ .
واژهء « لغوب » بهمعناى خستگى است . روزهاى ششگانه كنايه از تعداد دفعات و يا تحوّليافتن جهان از يك حالت به حالتى ديگر است . به جلد سوم تفسير آيه 54 از سورهء اعراف ، رجوع كنيد .
فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ .
بر سخنان بيهوده و نادانى آنان شكيبا باش ، چون عاقبت كار از آن كسى است كه بسان آزادگان شكيبايى كند .
وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ .
اين جمله به نماز صبح اشاره دارد .
وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ .
به نماز عصر اشاره دارد .
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ .
مقصود نماز مغرب و عشاست . نظير اين آيه در جلد پنجم ، آيهء 129 از سورهء طه بيان شد .
وَ أَدْبارَ السُّجُودِ .
اين عبارت اشاره دارد به تعقيب و نماز نافله پس از پايان يافتن نماز واجب .
وَ اسْتَمِعْ يَوْمَ يُنادِ الْمُنادِ مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ * يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ذلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ .
خطاب در « استمع » به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله است . « يوم ينادى » بنابر حذف مضاف است ؛ يعن ىاستمع لما نوحيه