دينى است جهانى و عقلانى و براى انسان ارزش قائل است ، هرچند اين انسان يهودى باشد ، مشروط بر اينكه بر برادرش انسان تجاوز نكند . . . اين كجا و دين يهوديانى كه خود را ملّت برتر خداوند مىنامند كجا ؟
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا فَتَعْساً لَهُمْ ؛
كافران جز خوارى و هلاكت نمىبينند .
وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ ؛
اعمالشان هيچ سودى را عايدشان نخواهد كرد .
ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ .
آنان از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و قرآنى كه بر او نازل شد ، تنها بدينسبب نفرت داشتند كه او حق را برايشان مىخواست ، درحالىكه آنها حق را نمىخواستند و از زيانكارترين افراد بودند . اضلال و احباط يك معنا دارند : تباهشدن عمل و سودبخش نبودن آن . خداوند اين دو واژه را تكرار كرده است ، تا اشاره كند كه تباه شدن عمل از كفر به قرآن و نفرت داشتن از آن جدا نمىشود .
أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ .
چگونه مشركان رسالت محمّد صلّى اللّه عليه و إله را تكذيب كردند ، درحالىكه آثار گذشتگان را در زمين مىديدند و مىشنيدند كه خداوند از آنان بدينسبب انتقام گرفت كه آنها پيامبران را تكذيب كردند ؟ نظير اين سخن خدا در چندين آيه بيان شد .
دَمَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ .
خدا آنان را با فرزندان ، همسران و ثروتهايشان نابود كرد .
وَ لِلْكافِرِينَ أَمْثالُها .
فرمان خدا دربارهء ستمكاران يكى است . بنابراين ، هرگاه خداوند پيشينيان را بر اثر ستمكارى آنها نابود كرده باشد ، به همين سبب ، پسينيان را نيز نابود خواهد كرد .
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ .
« ذلك » به نابودى و ويرانى اشاره دارد و معناى آيه چنين است : خدا كافران را نابود كرد ، درحالى كه آنان را جز خدا ياور و شفاعتگرى نيست . امّا مؤمنان ، خداوند سرپرستى امورشان را به عهده دارد و از آنان دفاع مىكند و به ايشان نعمت مىدهد .
إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ .
معناى اين آيه روشن است و پيشتر در ضمن آيات فراوانى بيان شد .
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَ يَأْكُلُونَ كَما تَأْكُلُ الْأَنْعامُ وَ النَّارُ