را كه به حسابرسى و عذاب خدا ايمان آوردند ، به باد تمسخر گرفتيد . از اين قبيل است اين سخن خدا : « اگر ببينى آن هنگام را كه در برابر پروردگارشان ايستادهاند ، خدا مىگويد : آيا اين به حق نبود ؟ گويند : آرى سوگند به پروردگارتان . گويد : به كيفر آنكه كافر بودهايد عذاب خدا را بچشيد » « 1 » ، به جلد سوم رجوع كنيد .
فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ .
در بسيارى از تفاسير آمده است كه پيامبران اولوالعزم پنج نفر هستند : نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى و محمّد صلّى اللّه عليه و إله . هركدام از اين پيامبران را آيين ويژهاى بوده است كه خداوند تا زمان فرارسيدن دورة پيامبر بعد از اين پيامبران اولوالعزم ، عمل به آن را بر تمامى مردم واجب كرده است .
بنابراين ، آيين پيامبر پسين ، آيين پيامبر پيشين را نسخ و باطل مىكند ، تا اينكه آيين محمّد صلّى اللّه عليه و إله سرور فرستادگان و آخرين پيامبران فرارسيد كه تا روز قيامت نسخ نمىشود . امّا ساير پيامبران هركدام به آيين پيامبر اولواالعزم پيش از خود عمل مىكرد .
دراينباره رواياتى از اهل بيت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله رسيده است و نيز آيهء 13 از سورهء شورى بدان اشاره دارد : « براى شما آيينى مقرّر كرد ، از همانگونه كه به نوح وصيّت كرده بود و از آنچه بر تو وحى كردهايم و به ابراهيم و موسى و عيسى وصيّت كردهايم » . خداوند در اين آيه تنها از پنج پيامبر بزرگ نام برده است ، نه از ديگران . واژهء « شرع » در آغاز اين آيه ، بهمعناى آيين است و در آن ظهور دارد . خطاب « اليك » براى حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و إله است .
وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنْ نَهارٍ .
خطاب در « لا تستعجل » براى محمّد صلّى اللّه عليه و إله است و ضمير « لهم » و « كأنّهم » به كسانى برمىگردد كه به رسالت او كافر شدند . مراد از « ما يوعدون » عذاب جهنم است و معناى آيه چنين مىباشد : اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله ! در عذاب كسانى كه كافر شدند شتاب مكن ؛ زيرا اين عذاب به ناچار در آخرت بر آنان نازل خواهد شد ، امّا درنگ آنان در دنيا هرچند به درازا بكشد ،
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) آيهء 30 .