عريض : بسيار .
أرأيتم : به من خبر دهيد .
شقاق بعيد : مخالفت از روى نادانى و خودخواهى .
الآفاق : كرانههاى آسمانها و زمين .
اعراب
« فذو دعاء » خبر براى مبتداى محذوف : « فهو ذو دعاء » . مصدر مؤوّل از « انّه الحق » فاعل « يتبين » . « با » در « بربّك » زايد و « ربّك » فاعل براى « يكف » . مصدر مؤوّل از
« أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ »
بدل از « ربّك » . « ألا » ادات تنبيه .
تفسير
وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَ نَأى بِجانِبِهِ وَ إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ .
انسان اگر بىنياز شود ، گردنكشى مىكند و گمراه مىشود و اگر نيازمند گردد ، نااميد و ناتوان مىشود ، چنانكه امام على عليه السّلام فرموده است . نظير اين سخن در جلد چهارم ، سورهء يونس ، آيهء 21 ، جلد چهارم ، سورهء هود ، آيهء 9 و جلد پنجم ، سورهء اسراء ، آيهء 83 ، بيان شد .
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقاقٍ بَعِيدٍ .
خطاب در « أرأيتم » به كسانى است كه قرآن را تكذيب كردند . « الشقاق البعيد » :
مخالفتى كه از روى نادانى و خودخواهى باشد . خدا به پيامبرش دستور داد كه به آنان بگويد : آيا مىپنداريد كه قرآن افسانه است ؟ به من خبر دهيد : اگر قرآن حق و از سوى خدا باشد ، در آن صورت چه وضعيّت و سرنوشتى خواهيد داشت ، در حالىكه شما بدون دليل و از روى نادانى با آن مخالفت مىكنيد ؟ آيا به خود رحم نمىكنيد و از عذاب آتش نمىهراسيد ؟