وَ ما يَسْتَوِي الْأَعْمى وَ الْبَصِيرُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ لَا الْمُسِيءُ قَلِيلًا ما تَتَذَكَّرُونَ .
حقيقت فاصلهء ميان دانا و نادان ، صالح و فاسد و نيكوكار و بدكار بسيار دور است و اين دو ، نه در پيشگاه خدا يكسان مىباشند و نه در نزد مردمان آگاه و باانصاف . نظير اين آيه ، در آيهء 50 از سورهء انعام ، 16 از سورهء رعد و 19 از سورهء فاطر بيان شد .
إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ لا رَيْبَ فِيها .
اينروز [ قامت ] ما را وامىدارد تا در پيشگاه خداوند توانا و دانا بايستيم ، خدايى كه چيزهاى بيهوده در نزد او كنار زده مىشود ، حقايق آشكار مىگردد و بهانهجويىها از ميان مىرود .
وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يُؤْمِنُونَ .
بيشتر مردم باور نمىكنند كه در آن روز بزرگ ، دوباره زنده مىشوند و دربارهء كارهايى كه مىكردهاند ، از ايشان مىپرسند .
وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ .
يكى از مفسران مىگويد : معناى اين جمله چنين است : مرا عبادت كنيد ، تا پاداشتان دهم . او استدلال مىكند كه قرآن ، واژهء دعا را در عبادت به كار مىبرد و از اين قبيل است سخن خداوند در آيهء 117 از سورهء نساء :
« إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِناثاً ؛
نمىپرستند سواى اللّه مگر جماداتى را » . ما درخصوص اين آيه با اين گوينده موافق هستيم ؛ زيرا سياق ، اين معنا را بر معانى ديگر ترجيح مىدهد . چه ، خداوند بلافاصله مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ .
جملهء :
« يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي » ،
بيان و تفسيرى است براى « ادعونى » .
بههرحال ، اسلام دين كردارهاست ، نه دين گفتارها . خدا كسى را كه مبارزه و شكيبايى كند روزى مىدهد : « اوست كه زمين را رام شما گردانيد . پس بر روى آن سير كنيد و از رزق خدا بخوريد و چون از قبر بيرون آييد به سوى او مىرويد » . « 1 » ما پيشتر در جلد اوّل در تفسير آيهء 186 از سورهء بقره ، به تفصيل دربارهء دعا سخن گفتيم .
اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ النَّهارَ مُبْصِراً إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ .
« مبصرا » : روشنىدهندهاى كه در آن اشيا را
هامش
( 1 ) . ملك ( 67 ) آيهء 15 .