واژگان
التوب : توب و توبه هردو مصدر تاب است [ - توبه كردن ] .
ذى الطول : بخشنده .
تقلّبهم فى البلاد : تصرّف در شهرها با رفتوآمد به منظور تجارت و امثال آن .
ليدحضوا : تا باطل كنند .
حقّت : واجب شد .
اعراب
« تنزيل » خبر براى مبتداى محذوف ، « هذا تنزيل » . « العزيز » و مابعدش صفاتى هستند براى « اللّه » . مصدر برگرفته از « ليأخذوه » متعلق به « همّت » و مصدر « ليدحضوا » متعلق به « يجادلوا » مىباشد . مصدر
« أَنَّهُمْ أَصْحابُ النَّارِ »
بدل از « كلمة » و نيز جايز است كه مجرور به لام محذوف باشد : « لانّهم أصحاب النّار » .
تفسير
حم
دربارهء حروفى از اين قبيل ، بيشتر در آغاز سورهء بقره سخن گفته شد .
تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ .
چون اين كتاب ترازوى حق و عدالت و نورى است كه در تاريكىهاى گمراهى و نادانى ره برمىنمايد .
الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ * غافِرِ الذَّنْبِ وَ قابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقابِ ذِي الطَّوْلِ .
هركدام از ويژگىهايى كه در اين آيه آمده است ، در جهان ، انسان و سرنوشت او ارتباط و تأثير دارد . به عنوان نمونه ، آفرينش جهان مستلزم آگاهى و قدرت آفريدگار است و به همين سبب ، خداوند در آيه ، عزيز [ قادر و توانا ] و عليم [ دانا ] توصيف شده است . گناه و توبه از افعال انسان است ، امّا پذيرش توبه و آمرزش گناه ، فعل خداوند مىباشد و اوست كه با توبه انسان را مىآمرزد و يا با